Matiyu 26
26
Jɛntɔnŋ kiri wɔ lude bi ki Yesu sun
(Maraka 14.1–2; Luki 22.1–2; Yuhana 11.45–53)
1Yesu kɔ-i awɔ wulu kiri bataa ra waarinŋ wɔ̀ ru, ntiŋ tu awɔ kalindaŋ kiri tɛ tu : 2« Ábɛɛ i ǹʼtɔ-a tu ǹʼpyɛ tu sunŋ fuuli, Jonbikɔ ɲaannabyɛ ki i so. Nwɔ̀ i Koŋ Danshuru ki i, kí a ta niŋ de konaŋ kiri gbɛfɛ, tu ntiŋ kpinkpi suu sun. »
3 Kirinŋ tɛ sarakawɔrɔtɔnŋ kiri ŋununtiŋ kiri fa Yawutu cɛɛnni kiri i ta arìmaŋ nakɔli Kirinŋ tɛ sarakawɔrɔtɔnŋ kiri ŋununtiŋ sinaŋ Kayifu wɔ mani nu. 4Kí i fu ǹʼsun, tu arì Yesu pa kɛrɛbi ra, arì i ntiŋ kilɛn. 5Nka kí tu arì fa ntiŋ pa ɲaannabyɛ ki waari ki ru kì, tu niŋ ji-i kì, tu konaŋ ki a na jɔrɔkɔ arìbɛɛ cɛfan.
Mari bɛɛ wɔ ŋuŋ kini jii bo bi ki Yesu sun
(Maraka 14.3–9; Yuhana 12.1–8)
6Jibi bɛɛ, Yesu wuru tuutiŋ Simɔŋ wɔ mani nu Bɛtani kili ki ra. 7Niŋ mani nu, mari bɛɛ i a kpari Yesu tɛ. Duŋ pyaanŋ bɛɛ i ji nmari gbɛɛra. Niŋ duaŋ ki ramɔni wuru kwɔ kpaafuru wu, ŋì i faa ŋuŋ kini jii bɛɛ ra. Niŋ ŋuŋ ki kpaafuru wuru kusɛbɛ. Nmari i Yesu tu nufinŋ ki nu-a, nmari i duaŋ ki ciiru ŋuŋ ki rupwulu bo ntiŋ ŋununu.
8Kalindaŋ kiri niŋ ja-i waarinŋ wɔ̀ ru, nini tɔnŋ i kwulu, kí i ǹʼbi-ri arìmaŋ tɛ tu : « Ka ŋuŋ kini jii ka ruli ŋuŋ ki ǹʼdanwɔ? » 9Kí tu : « Ŋuŋ kini jii ka wuru-ra so ju-i jalinŋ sinaŋ na, ŋì i wɔri gbɛwɔ kiri tɛ. »
10Nka, Yesu i niŋ tɔ, ntiŋ tu kí tɛ tu : « Nfɛnŋ na, ábɛɛ i nmari tɔnkɔli-li? Nmari nwɔ̀ ma-i míŋ tɛ, niŋ shɔ-i dɛ! 11Gbɛwɔ kiri i ábɛɛ fan ǹʼkaŋ waarinŋ bataa ru, nka míŋ kɔniŋ na tu ábɛɛ fan waarinŋ bataa ru kì. 12Nmari ŋuŋ kini jii ka bo-i míŋ sun, nwɔma a i míŋ namɔni bo ńʼkwuu ye ki jɛŋ. 13Sɛli ki ra, míŋ a ǹʼbi ábɛɛ tɛ, ńʼtu Kirinŋ wɔ Wulujii ki na sunjo juniɲa ki mani woo mani nu, ńʼtu mari ka mabi ki a na bi nmaŋ, konaŋ kiri i arì ɲakilila bo nmari bi tɛ. »
Yudasi Isikariyɔti wɔ Yesu janfa bi ki
(Maraka 14.10–11; Luki 22.3–6)
14Niŋ waari ru, Yudasi Isikariyɔti, ninwɔ̀ wuru Yesu wɔ kalindaŋ bwununfuuli ki bɛɛ tenŋ i, niŋ i ta Kirinŋ tɛ sarakawɔrɔtɔnŋ kiri ŋununtiŋ kiri tɛ, 15wú i kí ranɔri tu : « A míŋ Yesu de ábɛɛ gbɛfɛ, ábɛɛ ra nfɛnŋ wɔri míŋ tɛ? »
Kí i warifɔ daŋ kɔniŋ fa byinŋ wɔri wú tɛ. 16Ŋì i shi niŋ sun, Yudasi i tu ɲaan shɔɔrinŋ ceeli-la, wú a so Yesu de-i kí gbɛfɛ ɲaan wɔ̀ tɛ.
Yesu fa awɔ kalindaŋ kiri wɔ Jonbikɔ ɲaannabyɛ nufinŋ nu bi ki
(Maraka 14.12–21; Luki 22.7–14, 21–23; Yuhana 13.21–30)
17 Bwuru tuutuubali ɲaannabyɛ ki sunŋ jɔnɔ ki, Yesu wɔ kalindaŋ kiri i ntiŋ nanɔri tu : « Ábɛɛ i ǹʼtɛ yi i ta Jonbikɔ ɲaannabyɛ ki nufinŋ kiri ramɔni á tɛ da? »
18Yesu tu kí ta katiŋ tɛ kili ki ru, tu kí i ta ǹʼbi ntiŋ tɛ tu : « Kalimɔɔ ki tu ŋì na bi miŋ tɛ, tu afɔɔn waaci ki so, tu afinŋ ǹʼtɛ a i na Jonbikɔ ɲaannabyɛ ki nufinŋ ki nu miŋ gbɛ, a fa awɔ kalindaŋ kiri. » 19Yesu ǹʼbi-i ɲaan wɔ̀ tɛ, kalindaŋ kiri i ǹʼma mìŋ ɲaan ki tɛ, kí i ta nufinŋ kiri ramɔni.
20Bilana ki na-i so, Yesu fa awɔ cindaŋ koŋ bwununfuuli ki i ta sɔɔ nufinŋ nunama ki tɛ. 21Ŋì i kí tu nufinŋ ki nu-a, Yesu tu kí tɛ : « Sɛli ki ra, míŋ a ǹʼbi ábɛɛ tɛ, ńʼtu ábɛɛ ru koŋ tenŋ a míŋ janfa. »
22Niŋ i kalindaŋ kiri tɔnfɔɔ kusɛbɛ, kí bataa tenŋ tenŋ tu ntiŋ tɛ : « Ŋuntiŋ, míŋ yɛ wa? »
23Yesu tu kí tɛ : « Konwɔtiŋ gbɛ i míŋ fan kukulu tenŋ nu, nintiŋ ki a míŋ de konaŋ kiri gbɛfɛ. » 24Yesu tu sɛbɛ : « Sɛli ki ra, Koŋ Danshuru ki a beeni, miŋ tu ǹʼsɛbɛ-i Kirinŋ wɔ wulu ki ru ɲaan wɔ̀ tɛ, ntiŋ bi ki sun, nka konwɔtiŋ a ntiŋ janfa, bɔni ki i nintiŋ wɔ. Hali niŋ shuru ki ji-ri kì, niŋ pari wuru ntiŋ sun. »
25Yudasi Isikariyɔti, ninwɔ̀ i ntiŋ janfatɔnŋ ki i, niŋ yɛri ki i nanɔri tan tu : « Yɔɔ kalimɔɔ, míŋ yɛ wa? » Yesu i wú rupwulu tu : « Miŋ yɛri ki i ǹʼbi-a kaa dɛ! »
Fani wɔlinŋ ki bi ki
(Maraka 14.22–26; Luki 22.15–20; Korɛntitɔnŋ kiri (1) 11.23–25)
26Ŋì i kí tu Jonbikɔ ɲaannabyɛ ki nufinŋ ki nu-a, Yesu i bwuru ki shi, ntiŋ i baraka bi Kirinŋ tɛ, ntiŋ i ǹʼnucɛn cɛn wɔri ta awɔ kalindaŋ kiri tɛ, ntiŋ i ǹʼbi : « Á ǹʼmwu, á i ǹʼnu, ka i míŋ firi ki i. »
27Niŋ kɔɔtɛ, ntiŋ i dunfɛnŋ kulu ki shi, ntiŋ i baraka bi Kirinŋ tɛ, ntiŋ i ǹʼwɔri kí tɛ, ntiŋ i ǹʼbi : « Á bataa ǹʼbɛɛ mwunu, 28sabu míŋ cunŋ ki yɛ, Kirinŋ wɔ tɔnwɔriki cɛ sɔɔ cunŋ ki, ninwɔ̀ kɔnkɔli-i koŋ mwɔɔnna bira, nwɔma kɔ́ɔ́ bijɛ kiri i tu kí tɛ. » 29Yesu tu kí tɛ : « Míŋ a ǹʼbi ábɛɛ tɛ, ńʼtu míŋ a dunfɛnŋ mwunu kili kì, fɔ jibi wɔ̀ míŋ fa ábɛɛ ra na ǹʼmwunu ńʼTiŋ ki wɔ Masabi ki ru, mwunuka ɲaan ŋunaŋ tɛ. »
Yesu tu Pyɛɛri a ǹʼbi tu afinŋ afinŋ tɔ-a kì
(Maraka 14.26–31; Luki 22.33–34; Yuhana 13.37–38)
30Niŋ kɔɔtɛ, kí Kirinŋ gbɛ shu kiri pɔri kɔ-i waarinŋ wɔ̀ ru, kí i po tiri Olinfyetɔnŋ ki sun.
31Niŋ mani nu, Yesu tu awɔ kalindaŋ kiri tɛ tu : « Jiŋ cii ki yɛri ki ru, ábɛɛ bataa ra á kaan míŋ tɛ, sabu ǹʼsɛbɛ-i Kirinŋ wɔ wulu sɛbɛ ki ru tu :
‹ Míŋ a na saa faa ki kilɛn,
saa kwuru ki i jeɲe. ›#Jakaliya 13.7. »
32Yesu tu sɛbɛ : « Nka, a míŋ na ŋmɛni po san konkwuu kiri kanfɛ, míŋ a na tiri ábɛɛ jɛŋ Galile sɔɔta ki ru. »
33Pyɛɛri i wulu ki shi niŋ na, ntiŋ i ǹʼbi tu : « Hali koŋ pyɛ kiri bataa ta arì kaan ábɛɛ tɛ, míŋ a ńʼkaan ábɛɛ tɛ fɛsɛfɛsɛ kì. »
34Yesu tu Pyɛɛri tɛ tu : « Sɛli ki ra, míŋ a ǹʼbi miŋ tɛ ńʼtu, jiŋ cii ki ru, ńʼtu ɲandaŋ kiri ra so bulu sun, ńʼtu miŋ a ǹʼbi kaan byaŋ nʼtu miŋ míŋ tɔ-a kì. »
35Pyɛɛri i a pwulu ǹʼsun sɛbɛ tu : « Hali míŋ fa ábɛɛ ji-a kilɛn yimaŋ fan, míŋ a ńʼkaan ábɛɛ tɛ fyewu kì. » Kalindaŋ pyɛ kiri bataa i mìŋ wulu tenŋ ki bi.
Yesu wɔ Kirinŋ nafɛ ki Gɛtisemanɛ
(Maraka 14.32–42; Luki 22.39–46)
36Niŋ kɔɔtɛ, Yesu fa awɔ kalindaŋ kiri i po ta mani bɛɛ ru, nwɔ̀ tɔ i tu Gɛtisemanɛ. Ntiŋ tu kí tɛ : « Á sɔɔ kwumaŋ, míŋ a ta jɛŋ, ŋí i ta Kirinŋ nafɛ. »
37Ntiŋ i tiri jɛŋ Pyɛɛri fa Nsebede danshuru fuuli ki wu a fan. Ciirufɔni i ntiŋ kila, ntiŋ gbɛɛra i tɛɛ kusɛbɛ. 38Ntiŋ i ǹʼbi kí tɛ tu : « Tɔnfɔɔ ki a míŋ kilɛn. Á tu á ɲaanna míŋ fan kwumaŋ, á fa ɲinintan kì. »
39Ntiŋ i ta jɛŋ pyaanniŋ, ntiŋ i a kwushiri, ntiŋ i a ɲaanfɛ ki cibi fwuniŋ sun, ntiŋ i Kirinŋ nafɛ, ntiŋ i ǹʼbi tu : « Míŋ Tiŋ, a ǹʼji-a so ma-i, á ka cɔɔri ka maŋ nari míŋ na. Nka niŋ fa a fɔn na, míŋ dintɛ bi ki fa ma kì, duu ábɛɛ dintɛ wɔ ki. »
40Ntiŋ i a pwulu na kalindaŋ kiri maŋ ki ru, ntiŋ i na kí kila ɲinintan-a. Ntiŋ tu Pyɛɛri tɛ tu : « Pyɛɛri, hali ábɛɛ so tu-i á ɲaanna ŋì i lɛɛri tenŋ kila míŋ fan kì wa? 41Á tu á ɲaanna, á i Kirinŋ nafɛ-ri, nwɔma shitaanni fa na á sunnɛɛn bo bijɛ ma sun kì, sabu konanmini ciiru ki faa-a bi shɔɔrinŋ ma ɲakili ki ra, nka yìrì ma ki faan ki firi ki ru kì. »
42Ntiŋ i a san kí tɔntɛ ǹʼkaan fuluntɔnŋ ki i, ntiŋ i ta Kirinŋ nafɛ tu : « Míŋ Tiŋ, a mwuka ɲaan ji míŋ na ka cɔɔri ka wu kì, fɔ duu ŋì i míŋ kila, ábɛɛ dintɛ bi ki ma. » 43Ntiŋ i a pwulu na fa kí wu ɲinintan-a sɛbɛ, sabu ɲini ki ta wuru kí ru, ŋì i kí ɲaninaŋ kiri pwun.
44Ntiŋ i a san kí ra sɛbɛ, ntiŋ i ta Kirinŋ nafɛmaŋ ki ru ǹʼkaan byantɔnŋ ki i, ntiŋ i ta rafɛ ki tan mìŋ wulu tenŋ ki wu. 45Ntiŋ a pwulu na-i kalindaŋ kiri maŋ ki ru, ntiŋ tu kí tɛ tu : « Ábɛɛ i ɲinintan-a á i á rufaan-ni wa? Waaci ki myɛ-i. Koŋ Danshuru ki a de bijɛmatɔnŋ kiri gbɛfɛ kaa. 46Á jɔrɔkɔ, yi tiri. Konwɔtiŋ a míŋ de kí gbɛfɛ, ninki i yiri-ra ka a! »
Yesu pa bi ki
(Maraka 14.43–50; Luki 22.47–53; Yuhana 18.2–11)
47Yesu tu-i niŋ wulu ki bi-a, ntiŋ wɔ kalindaŋ bwununfuuli ki ru, nwɔ̀ wuru dɔri-ra tu Yudasi, niŋ i na, konaŋ kwuru mwɔɔnna i ji ntiŋ cɛfan. Baamwuru ri fa juju ri wuru nini gbɛɛra. Kirinŋ tɛ sarakawɔrɔtɔnŋ kiri ŋununtiŋ kiri fa Yawutu cɛɛnni kiri wɔ cintɔnŋ ni wuru-i.
48Janfatɔnŋ ki taanmashɛ bi wuru kí tɛ tu : « A míŋ na ta konwɔtiŋ co bidintɛbi coolinŋ tanka ɲaan tɛ, nintiŋ ki i Yesu ki i, á ntiŋ pa. »
49Kí na-i so Yesu ri maŋ ki ru, wú i a kpari Yesu tɛ, wú tu : « Á co, Kalimɔɔ! » Wú i ntiŋ co bidintɛbi coolinŋ tanka ɲaan tɛ.
50Niŋ mani nu, Yesu tu wú tɛ : « Ńʼwɔ wɔshuru, miŋ na-i ŋuŋ wɔ̀ ra kwumaŋ, niŋ ma! »
Niŋ mani nu, koŋ pyɛ kiri i arì bo Yesu sun, kí i ntiŋ pa. 51Koŋ wɔ̀ri wuru Yesu fan, nini nu koŋ tenŋ i awɔ baamwuru ki sari, niŋ i ta Kirinŋ tɛ sarakawɔrɔtɔnŋ kiri ŋununtiŋ sinaŋ ki wɔ joŋ ki tɔɔn tenŋ tɛri san nmaŋ.
52Nka Yesu tu niŋ kalindaŋ ki tɛ : « Nʼwɔ baamwuru ki de a foo ki ru nmaŋ, sabu koŋ finŋ woo finŋ i kari tan-a baamwuru ra, niŋ bataa i beeni-a baamwuru sababu ra. 53Miŋ ǹʼtɔ-a tu míŋ a so ńʼTiŋ ki rafɛ-i, kí i mɛlɛkɛn kpaa tɔbali li bo na ye ńʼtɛ mìŋ dɔɔ kì wa? 54A niŋ ma, wulu wɔ̀ bi-i Kirinŋ wɔ wulu sɛbɛ kiri ru, tu ǹʼkakan ŋì i ma, niŋ a nafaa dɔɔkunŋ? »
55Niŋ ɲaan ki tɛ, Yesu i ǹʼbi konaŋ kwuru ki tɛ tu : « Ǹʼso-i ábɛɛ i na míŋ cɛfan baamwuru ri fa juju ri wu, tu á na-a míŋ pamaŋ nu, miŋ tu míŋ a ji koŋ kaanmaan wa? Míŋ wuru sɔɔ-ra jibi woo jibi Kirinfusinaŋ ki ra, ŋí i konaŋ kiri kali-li. Ábɛɛ míŋ pa kì, 56nka á bili ǹʼna tu ka bi kari bataa ma, nwɔma Kirinŋ wɔ cintɔnŋ kiri wulu wɔ̀ri bi-i arɔɔ sɛbɛ kiri ru, nini i nafaa. »
Niŋ mani nu, kalindaŋ kiri bataa i bili pani san Yesu ra, kí i ntiŋ tenŋ tu nmaŋ.
Yesu ta bi ki kitikwurutoŋ kwuru ki ɲaanfɛ
(Maraka 14.53–65; Luki 22.54–55, 63–71; Yuhana 18.12–14, 19–23)
57Yesu patɔnŋ kiri i tiri ntiŋ wu Kirinŋ tɛ sarakawɔrɔtɔnŋ kiri ŋununtiŋ sinaŋ Kayifu wɔ mani nu. Sariya kalimɔɔ kiri fa cɛɛnni kiri rakɔlimaan ki wuru niŋ mani nu. 58Pyɛɛri i tu gbiila, ntiŋ i a da tiri-ri kí cɛfan, fɔ ntiŋ i ta so Kirinŋ tɛ sarakawɔrɔtɔnŋ ki wɔ kaniŋ ki sun. Ntiŋ i ta sɔɔ kaniŋ ki ɲaannasuutɔnŋ kiri tɔntɛ, nwɔma a i bi ka rakɔka ɲaan ki ja.
59Kirinŋ tɛ sarakawɔrɔtɔnŋ kiri ŋununtiŋ kiri fa Yawutu kiri wɔ kitikwurutoŋ kwuru ki wuru mani ceeli-la Yesu mwɔɔn nu, nwɔma arì i ntiŋ kilɛn. 60Shɛɛri purubitɔnŋ mwɔɔnna i puru ri ye Yesu wu, nka kí Yesu kila nini wɔ wulu kiri tɔri tenŋ nu kì.
Niŋ bataa kɔɔtɛ, koŋ fuuli bɛɛ ri i jɔrɔkɔ, kí i ǹʼbi tu : 61« Wú ǹʼbi-i yibɛɛ ɲaanna tu : ‹ Míŋ a so Kirinfusinaŋ ka gwu-i, ŋí i ǹʼtan sunŋ byaŋ ciiru. › »
62Niŋ ɲaan ki tɛ, Kirinŋ tɛ sarakawɔrɔtɔnŋ kiri ŋununtiŋ sinaŋ ki i jɔrɔkɔ tu, ntiŋ i Yesu ranɔri tu : « Koŋ kari i wulu wɔ̀ bi-a miŋ bi sun, miŋ tu dɔɔkunŋ? »
63Yesu i a gbansan, ntiŋ finŋ tɔri bi kì. Kirinŋ tɛ sarakawɔrɔtɔnŋ kiri ŋununtiŋ ki tu ntiŋ tɛ sɛbɛ tu : « Ǹʼma Kirinŋ ɲaninkulutɔnŋ ki tɔ ki bira, a minki ji Kirinŋ Ɲaannakonshimaan ki i, Kirinŋ Danshuru ki i, ǹʼfɔɔ bi yi tɛ. »
64Yesu i ntiŋ nupwulu tu : « Miŋ yɛrima ki i ǹʼbi-a kaa dɛ! Ŋì i bo niŋ bataa sun, ŋì i shi dɔnsaŋ, ábɛɛ ra na Koŋ Danshuru ki sɔɔmaan ki ja Sobataatiŋ ki pantɛ. Niŋ kɔɔtɛ, á i ǹʼyirira ja kirinpɔli la loŋ kiri faninmwuŋ. »#Shu kiri 110.1; Daɲɛli 7.13.
65Niŋ ma-i, Kirinŋ tɛ sarakawɔrɔtɔnŋ kiri ŋununtiŋ sinaŋ ki tɔnkwulumaan ki i awɔ juulinŋ kiri gbɛri san a sun, ntiŋ i ǹʼbi tu : « Wú Kirinŋ tɔ ki li-i, yibɛɛ maku shɛɛri danwɔ ra kili?#Sarakawɔrɔtɔnŋ kiri 21.10. Ábɛɛ yɛrima kiri Kirinŋ tɔ li wulu ka rama-i wú tɔnŋ na kɔ! Ábɛɛ tu dɔɔkunŋ? »
66Konaŋ kiri tu : « Wú fa kilɛn kakan-i. »
67Niŋ ɲaan ki tɛ, konaŋ kiri bɛɛ ri i arì lɛju cu-ri Yesu ɲaanfɛ, kí i ntiŋ bwɔ-ri gbɛŋuŋ na. Ǹʼtɔri ri i ntiŋ bwɔ-ri, kí i ntiŋ nanɔri-ri tu : 68« Heyi! Kirinŋ Ɲaannakonshimaan ki, konwɔtiŋ miŋ bwɔ-i, nintiŋ bi yi tɛ! »
Pyɛɛri a ǹʼbi tu afinŋ Yesu tɔ-a ki
(Maraka 14.66–72; Luki 22.56–62; Yuhana 18.15–18, 25–27)
69Pyɛɛri sɔɔmaan ki tu-i, Kirinŋ tɛ sarakawɔrɔtɔnŋ kiri ŋununtiŋ ki wɔ kaniŋ ki sun, jonmari bɛɛ i a kpari ntiŋ tɛ, nmari i ǹʼbi tu : « Miŋ yɛri ki wuru Galiletɔnŋ kiri wɔ Yesu ki fan. »
70Nka Pyɛɛri i a sɔsɔ ǹʼna konaŋ ki bataa ɲaanna, ntiŋ i ǹʼbi mari ki tɛ tu : « Míŋ mɔɔn wulu ki tamaŋ tɔ-a kì. »
71Niŋ kɔɔtɛ, Pyɛɛri i de ta-ri pomaŋ tɔnŋ ki ra, jonmari tɔri i ntiŋ ja, niŋ i ǹʼbi niŋ mani nu tɔnŋ kiri bataa ɲaanna ntiŋ tɛ tu : « Ka shuru ka i Nansarɛtitɔnŋ kiri wɔ Yesu fan tɔnŋ ki bɛɛ ɛ. »
72Pyɛɛri i ǹʼsɔsɔ sɛbɛ. Ntiŋ i a kɔni, ntiŋ i ǹʼbi tu : « Míŋ yɛri shuru ka tɔ-a kì! »
73Waaci pyaanŋ kɔɔtɛ, niŋ mani nu tɔnŋ kiri i ǹʼbi Pyɛɛri tɛ sɛbɛ tu : « Sii ǹʼna ǹʼnu kì, miŋ i kí fan, sabu mɔɔn wuluju ki i ǹʼji-a. »
74Niŋ mani nu, Pyɛɛri i a kɔni, fɔ ntiŋ i a yɛri danka, ntiŋ i ǹʼbi : « Ábɛɛ i koŋ wɔ̀ wulu bi-a, míŋ ntiŋ tɔ-a kì. »
Mìŋ manaanŋ tenŋ ki ru, ɲandaŋ kiri i bulu.
75Pyɛɛri ɲakili i bo Yesu wɔ wulu bimaan ki tɛ a tɛ tu : « Ɲandaŋ kiri ra so bulu sun jiŋ, miŋ a ǹʼbi kaan byaŋ, ńʼtu miŋ míŋ tɔ-a kì. » Pyɛɛri i po taanna, ntiŋ i ta ŋuntan kusɛbɛ.#Maraka 14.30.
اکنون انتخاب شده:
Matiyu 26: JOB
هایلایت
به اشتراک گذاشتن
کپی
می خواهید نکات برجسته خود را در همه دستگاه های خود ذخیره کنید؟ برای ورودثبت نام کنید یا اگر ثبت نام کرده اید وارد شوید
© Wycliffe Bible Translators, Inc.
