Isaya TSHAMUSELO
TSHAMUSELO
Lina la Isaya khu Gihebheru gutshamusela gupwani: “Pfhumu Nungungulu a ngu vbanyisa.” Khu magana madugwana, mahungu yatshavbo nya libhuku leli khidzo ma ganelago khidzo.
Sipimo satshavbo nya livbandre na limwedo magumi ni livbandre na gimwegyo (66), hi ngu si kodza gu si kabanisa khu sipandre siraru, si yeyedzago sighava siraru nya guhambanelane nya matimo ya vathu va Nungungulu.
Gipandre nya guhegule: 1—19.
Gipandre gegi nya guhegule gya gu thula vathu ni iso si dugeledego khu myaga nya livbandre na mavili mazana ni magumana, kala livbandre na mavili mazana na si gu velegwi Kristo (740-700 a.C). Gighava gegi khya guthisa ngudzu khu mayunga tigoni gwatshavbo. Egipito, khongolo nya dzitshivba khu phuvbo ga Marandzi, tshivba yaye yi di gu vbela, narigu khu phuvbo ga Wuronga, mumbe nya dzitshivbe a gu Asiriya, a di simama guya mbeli khu gu mana tshivba ni gu wugela mambe mayigo. Judha ni Israyeli, va di randredwe khu va nya dzitshivbe vava nya vakhongolo, aholu vafumeli vawe va di bani va si gu hungi gwadi mavingu nya mafumelo.
Iso si dugeledego nya lisima ngudzu khu gighava gyogyo, khesi:
1. Khu mwaga nya livbandre na mavili mazana ni magumararu na mina myaga na si gu velegwi Kristo (734 a.C), avbo Akazi a nga bani na gu fuma Jerusalema, mufumo wa Arami, Siriya ni wa Efrayimi, Israyeli, va di pwanana va wugela Judha gasi gu mu gurumedza gu dzi tshanganisa avbo gwawe khu kotani nya guwugedwe khu Asiriya: Yi ranwago pwani nyimbi ya Asiriya ni Efrayimi. Muprofeti Isaya, a di laya mufumeli gu landrisa mavingu nya wukhodwa ni gu tumba Nungungulu, nyamba khala hwanga khu vafumeli va vavili va Wuronga.
2. Khu mwaga nya livbandre na mavili mazana ni magumavili na mivili kala livbandre na mavili mazana ni magumavili na moyo na si gu velegwi Kristo, (722-721 a.C), mufumo wa Wuronga, tsindza waye a nga bani ari lidhoropa la Samariya, li di phangwa khu Vaasiriya, vathu vakone va vbagedwa va yiswa wugumbini.
3. Khu mwaga nya livbandre na mavili mazana ni mwaga moyo na si gu velegwi Kristo (701 a.C), avbo Ezekhiya a nga bani nari mufumeli wa Judha, Vaasiriya va di ta randrela Jerusalema va wandra gipandre nya gikhongolo nya mufumo.
Isaya a ngu wonega kha nga moyo nya ngwazi nya gu dzi ningele khu gutumbega ga Nungungulu, a ngu huwelela lito li ngata khu ga Nungungulu, aholu kha la nga pwidwa gwadi ni gutsakisa pwanano nya mifumo ya vafumeli va Jerusalema. Guvbanyiswa ga vathu ga gu kodzega khu gu avo va tumba Nungungulu, nasiri gu landra gugola nya mitsheketo nya vathu. Isaya wari, khuye: “Mwa gumba khodwani, gima kha mu na khala na mu tiyide” (7:9).
Gipandre gegi nya guhegule gya gu wumbwa khu longoloko nya mahungu ma nga patwa dangamwedo mayelano khu dzindrima ni longoloko nya malovelo:
Sipimo 1—12; 28—33: Si na ni mahungu ma ganelago khu mifumo ya Judha ni Israyeli (Efrayimi);
Sipimo 13—23: Si na ni mahungu ma ganelago mayelano khu vathu va nya mayigo: Bhabhiloni, Filisitiya, Mowabhi, ni vambe;
Sipimo 24—27; 34—35, si na ganela khu mahungu ma ranwago gupwani “Gutuledwa ga Isaya,” ma gu huwelela khu iso si natago tigoni khu mbeli ga matshigu;
Gipimo 36—39: Sa gu sasamedzela (nya singi si lovidwego umo nya libhuku nya Dzipfhumu) si ganelago khu mufumo wa Ezekhiya.
Gipandre nya wuvili Sipimo 40—55, si ranwago gambe gupwani: “Libhuku nya gutangadzise Israyeli.”
Gipandre gegi nya wuvili, gya gu manega ga gikhati nya guhambane ni matimo nya gipandre nya guhegule. Vabhabhiloni va di dugelela khu tshivba guvbindra Vaasiriya, va phanga lidhoropa la Jerusalema khu mwaga nya livbandre mazana ni livbandre na mararu magumi ni livbandre na mivili myaga na gu si velegwi Kristo (587 a.C), va vbagela vathu vakone. Na vari wugumbitunu, Vajudha va di dzi wudzisa, khavo: Ina guphangwa ga Judha ni ga lidhoropa nya gukatege gu yeyedza gupadwa ga Nungungulu wa Israyeli, khu vanungungulu va Vabhabhiloni, gani? Na vari hwindzo ni tigoni gwawe, ni Nyumba ya Nungungulu wawe, va na Israyeli, va di phela guvbela tshivba va si khodwi va alakanya gukhavo Nungungulu a va digide, mwalo gambe tshivba mbeli ga vanungungulu ya valala, Vabhabhiloni.
Khavbo ga vathu vava, muprofeti Isaya a nga ganelago. Uye a ngu va tumbisa gukhuye Nungungulu a na ema navo, a na va tshudzisa khu gyandza gya mufumeli nya Muperesi, a va ninga gutshudziswa nya gukhongolo nya guphya guvbindra ogu ga gale ga Egipito, a na gira gu va na Israyeli va bwelele Tigoni nya Gitumbiso. Isoso si na girega, kholu Nungungulu wa Israyeli, khuye basi a gu Nungungulu nya lisine, ni gukhuye basi a vangidego litigo, a dzi kodzago gu gira sisamadziso nya nga esi. Vanungungulu va va nya mayigo va mu padego khandri vanungungulu, sithombe si si dagatigo, si si ganeligo, i thumo nya mandza nya vathu.
Ga mahungu yaya nya yadi nya gitumbo, gu nguta wonega dzindzimo dzina nya sithokhozelo si ganelago khu sihalo wu na wonegago nya gupwani: “Mesiya Githumi gya Pfhumu Nungungulu” sipimo (42:1-4; 49:1-6; 50:4-9; 52:13—53:12). Libhuku nya Testamenta nya Yiphya, li ngu ganela kha nga giwoniso nya guhegule gya Jesu Kristo: Hevbula libhuku nya Mithumo (Mith 8:30-35).
Gipandre nya wuraru: Sipimo 56—66.
Gipandre nya wuraru gya gu ganela khu gikhati gi landrelago hwane nya guwuye khu wugumbitunu. Khu mwaga nya livbandre mazana ni magumararu na livbandre na miraru na si gu velegwi Kristo (738 a.C), mufumeli wa Vaperesi, Kiro, a di dusa khwepa nya mufumo wu ganela, khuwo: Vajudha va vbagedwego va na bwelele tigoni gwawe, gasi vaya vbahedza Nyumba ya Nungungulu Jerusalema. Aholu Vajudha va nga bani va vbagedwe, va di ya mana litigo na liri mwalo gilo, na li phangidwe khu Vajudha va nga bani va tshade gumogo ni va nya mayigo va nga li khozisa. Avo va nga wuyago khu wugumbini wa Bhabhiloni, va di gu sayisa wukhodwa wawe nya gukhodwe ga Nungungulu moyo basi, gasi Vajudha va nga tshalago, va di dzi tshanganiside gumogo ni va nya mayigo, va khozela vanungungulu nya malipha. Gu di manega gu wugelana nya gukhongolo vbakari nya mitsawa ya mivili.
Muprofeti nuye, a ngu ranwa gu belela mahungu yaya, a dzi wonegisa kha nga uye a rumedwego khu Liphuvbo la Pfhumu Nungungulu guta “huwelela Mahungu nya Yadi nya Maphya ga sisiwana, gumogo ni gu tangadzisa avo va vbedego tshivba” gipimo 61. Gugimbilani nya gikhati, Jesu a nata tiyisa mahungu yaya ya muprofeti umo nya ndrima nya thumo waye (Luka 4:16-21).
Currently Selected:
Isaya TSHAMUSELO: BGG2014
Highlight
Copy
Compare
Share
Want to have your highlights saved across all your devices? Sign up or sign in
Gitonga DC Bible © Bible Society in Mozambique, 2014.