YouVersion Logo
Search Icon

1 Makabhewu 1

1
I. MAKHALELO NYA MUFUMO NI WUWUGELI WA MATATIYA
Alesandre nya Khongolo#1:0 Alesandre nya Khongolo (Alexandre Magno) mufumeli nya khongolo nya tshivba ngudzu wa Vagereki a ganedwago umo nya matimo nya litigo latshavbo. Mwamana wa mufumeli Filipi wa Makedhoniya. Velegidwe khu mwaga nya mazana mararu ni livbandre magumi ni livbandre na moyo (356) na si gu velegwi Kristo. A di pala dzinyimbi nya dzingi a gu ladza mufumo nya wukhongolo wa Vagereki wu nga fenengedzago mayigo yatshavbo ya Khugadambo. A di khala uye mune nya satshavbo tigoni. Fude Bhabhiloni khu mwaga nya mazana mararu ni magumavili na miraru (323) na si gu velegwi Kristo, nari ni magumararu na miraru mwaga basi. Kha nga vathu vatshavbo, Alesandre nuye a diri ni gighoho nya gikhongolo nya matshandza ni gu dzi gugumugisa (Isa 14:3-32; Ezek 28:1-199; 2 Mat 26:16; Ezek 28:2; Dhan 4:19.) A di dzi gira nungungulu a gurumedza vathu gu mu khozela. Aholu matshandza yaye ma di mu thesa vbavbatshi nyamba hwela (Is 2:11-17) a gu vbiredzela gufa, mufumo waye wu kabanegana. Reside tumbunugo nya mavbanyelo ni makhalelo nya maphya, wu ranwago pwani Gihelenu “Helenismo” , wu ngata dwana ngudzu ni tumbunugo wa Vajudha.
1Avbo a nga wandrago litigo la Geresiya, Alesandre, mwamana wa Filipi wa Makedhoniya, givelegwa gya tigoni ga Kitimi, a di pala gambe Dhariyo, mufumeli wa Perisiya ni Medhiya, a gu fuma uye wulanga waye. 2Alesandre, a di dwana dzinyimbi nyambana tengo, a wandra madhoropa nya mangi nya makhokhola, a gu songa vafumeli nya vangi va tigoni. 3Alesandre, a di tsemakanya litigo kala a gu vboha mahegiso nya mivbingano yaye, a gu wandra dzithomba nya mayigo nya gutale, kala litigo latshavbo li gu khoza gwaye. Khu kotani nya gudandriswe gwaye, a di tala khu matshandza a gu dzi gugumugisa monyoni gwaye. 4A di tombanisa mabutho nya tshivba ngudzu, a di gurumedza gu khoza ga mufumo waye mayigo nya gutale, gumogo ni vafumeli gasi va luve ni gu livba khupo avbo gwaye. 5Khu hwane nya satshavbo sesi, a di dwala, a wona gukhuye a ngu hadza gufa.
6Khavbo avbo, a di ramba vathangeli vaye nya dzinyimbi ni manganagana nya mufumo waye, vale va nga dandrago naye gukhugela wananani waye, a gu va kavedzela mufumo na nga gu vbanya. 7Alesandre fumide likhumi na mivili myaga, khu hwane a difa. 8Wulangani gwaye gu di fuma dzindruna dzaye, moyo ni moyo ga gipandre gyaye, va gu ambala sihugu nya wufumu. 9Khu hwane gwawe gu di bela sanana sawe, gipimo nya myaga nya yingi; va di engedzela guvivba tigoni gwatshavbo.
Antiyoko IV (Epifaniyo)
(2 Makabhewu 4:7-17; 5:11-12,24-26)
10Khu ga vafumeli vovo gu bugide khamba nya gighoho, Antiyoko Epifaniyo, mwamana wa mufumeli Antiyoko a nga bani a romo tigoni ga Roma kha nga khumbi. Paride ndronga nya wufumu khu mwaga nya lizana ni magumararu na livbandre na mivili (137) gikhatini gya Vagereki. 11Ga gikhati gyogyo, gu di manega gambe, tigoni ga Israyeli, sanana nya guvivbedwe khu monyo si nga sengedzela vathu si ganela, khiso: “Hongoleni hi gire pwanano ni mayigo nya vaakelane, kholu, gukhugela hi hambanidego navo hi ngu wona guvivba nya gukhongolo gu hi dugelelago.” 12Mawonelo nya nga aya ma di tsakisa vathu nya vangi. 13Vbakari nya vathu, vomo va nga vbiredza gu hongola va ya ganela ni mufumeli, uye a di va dzumedzisa gu landrisa sihena nya mavbanyelo nya vathu nyambana nayo.#1:13 Mavbanyelo nya vathu nyambana nayo: Guthudwa yumbunugo nya mavbanyelo ya Vagereki, khu Giputukezi pwani “Helenismo” gu thudwa mawonelo ni mavbanyelo nya guhambane ngudzu ni gukhodwa ni Tumbunugo nya mavbanyelo ya Vajudha. Mavbanyelo nya gingweno ma swayidwego tigoni gwatshavbo khu vafumeli va nga fumago mayigo, hwane ga Alesandre nya Khongolo. Mavbanyelo yoyo nya gingweno ma di wonwa kha nga litshina nya guvivbe gwatshavbo ni gughoha tigoni (2 Mak 4:10-15). Oyu a bedzidego guvivba gogo tigoni ga Palestina khu Antiyoko nya wu na (mwaga 175 kala 164 na si gu velegwi Kristo). Mufumeli Antiyoko IV a di tidwa kha nga khamba nya giwono gyatshavbo, aholu uye mune a di dzi rana khuye Epifanyio gu tshamusago pwani “gudziwonegisa gwa nungungulu,” mwendro giwonegiso gya nungungulu. 14Va di vbaha nyumba nya mihagano Jerusalema kha nga ya va nya mayigo, 15va tshipisa nayo nya wugwera, va gu kavila gidzumeledzwano ni Nungungulu, gasi guya dzi pata ni mayigo nyambana nayo, va gu khala dzikhumbi nya gighoho.
Antiyoko a ngu wandra Jerusalema
(2 Makabhewu 5:11-21)
16Gikhati Antiyoko a nga wona nya gukhuye wufumu waye wu tiyide gwadi, a di tedwa khu mapimo nya guwandre Egipito gasi gu a fumela mayigo ya mavili. 17A di bela kharati tigoni ga Egipito nari ni libutho nya lingi nya tshivba, ni dzikareta nya nyimbi, dzindzofu, dzikavalu ni talo nya dzingalava nya nyimbi. 18A di ya dwanisa Pitolomewu, mufumeli wa Egipito, uye a tala khu hwanga a gu thava. Va gu songetedwa nya vangi ngudzu Vagipiti. 19Khavbo avbo, uye a di wandra madhoropa nya gubhiywe, a gu phanga dzithomba dza tigoni ga Egipito. 20Khu mwaga nya lizana ni magumana na miraru myaga (143), hwane nya gu bani na pade Egipito, Antiyoko a di wuyela tigoni ga Israyeli, a gu gwela dhoropani ga Jerusalema ni dzinyimbi nya tshivba ngudzu. 21A di bela khu tshivba makhuvini nya guage, a gu dzega giluvelo nya ndralama ni gidzigaredzo nya dzikandriya ni sombo saye satshavbo, 22ni meza nya sibaba nya miningelo, dzikhali ni sikombe, sombo ni sivbiselo nya libani nya ndralama, myendra nya makhuvi, ni dzihari ni simburiselo nya ndralama sa nyangwatunu, a gu namulela simburiselo satshavbo nya ndralama si nga bani si bhamekedwe vbanyumbatunu nya milombelo. 23A di dzega parata ni ndralama, dzikhali ni sikombe nya wuzundzo, ni thomba nya gusihwe a nga yi manago, 24a gu wunga satshavbo sesi a hongola naso tigoni gwawe. Na songetede vathu nya vangi, a di ganela magana nya ndzilo nya guvale. 25Litigo latshavbo la Israyeli, li di fenengedzwa khu wuvi ni gililo nya gikhongolo ngudzu. 26Gu di pwala dzihuwa dza vafumeli ni madhota,
dzimbiri ni madzaha va di vbela,
wumburi wa vanyamayi wu di kwalala.
27Vadzegani va di thula dzindzimo nya gililo,
vagadzi vawe, va lila dawuni nya wugadzi wawe.
28Litigo li di ndrendremela, khu gu vbisega nya vathu vaye,
ndranga yatshavbo ya Jakobe yi di fenengedzwa khu dzitshoni.
Gudhumedwa ga Jerusalema ni gu vbahwa nya likhokhola
(2 Makabhewu 5:24-26)
29Na gu vbindride myaga mivili, hwane nya ugo, Antiyoko a di rumela muthangeli nya vahengisi nya khupho, madhoropani ga Judha ni Jerusalema, ni tengo nya wungi nya masotshwa. 30Khu wuvbiyaku, a di ganela ga vathu magana nya gurule, nya gutale khu malipha, vathu va di khodwa khu esi a nga ganelago. Aholu khu githugedza a di sasela lidhoropa, a ghohetela silo nya singi, a songetela vathu nya vangi tigoni ga Israyeli. 31A di phanga litigo a vbisa luvbya, a pfhungumula dzinyumba nya dzingi ni makhokhola ma nga bani ma li vhikela. 32Masotshwa yaye ma di dzega vanyamayi ni sanana ma va gira dzikhumbi, ma phanga ni mitshambi nya yingi. 33Khu hwane nya ugo, va di bhiya Didhoropa la Dhavhidhe khu libhiyo nya gutiye ngudzu, va guvbaha dzilangwe nya gutiye ngudzu, va li vbindrugedza li khala likhokhola. 34Va di vega umo dzighadhi nya lifumbu nya vama nya dzihanyi, vathu nyambasi vadi, va bela va ya dzi tiyisa umo. 35Va di wungedzela matshari ni guhodza, va hengeledzela thomba yatshavbo va nga phangago Jerusalema, va ya yi wungedzela umo. Va di thela woyonga nya yikhongolo ngudzu dhoropani. 36Likhokhola leli, li diri naphwi nya wukhongolo ngudzu ga Nyumba ya Nungungulu, ni gigaradzo nya gikhongolo ga Israyeli, 37kholu va di vbaladza novba nyambana nandru bambe nya Nyumba ya Nungungulu, va gu nyenyezisa Wulanga nya Guage ngudzu. 38Khu kotani yawe, vathu va Jerusalema va di thava va hongola hwindzo, gu tshala basi valuveli. Lidhoropa li di khala nombo ga vamune litigo, kholu sanana saye si di li digide. 39Wulanga nya Guage, wu di khala tsadego kha nga giwulani, mibuzo yawe yi di vbindrugedza yi khala gililo, dzisabhadho dzawe dzi khala matshigu nya dzitshoni, ni wuzundzo waye, wu vbindrugedza wu khala nari gipoyilo. 40Uwo wu nga bani wuri wuzundzo waye wa gale, wu di tshiphiswa wu khala dzitshoni, ni gungangamela gwaye gu di vbindrugedza gu khala gilendra.
Antiyoko a ngu wugela tumbunugo nya wukhodwa wa Vajudha
(2 Makabhewu 6:1-11)
41Khavbo avbo, mufumeli a di lova lidangalila a vega nayo tigoni gwaye gwatshavbo, a gurumedza vatshavbo gu wumbana va khala lifumbu limwedo basi, 42muthu ni muthu a diga milayo nya tumbunugo waye nya mavelego. Vathu vatshavbo va nya mayigo, va di dzumela nayo yoyu wa mufumeli. 43Vathu nya vangi va na Israyeli va di landrela nayo nya wukhodwa wa Antiyoko, va phasela vanungungulu nya malipha, ni gu nyenyezisa Sabhadho.
44Mufumeli a di rumela myango Jerusalema ni madhoropani gwatshavbo ga Judheya guya va embela khuye va dzumele gu hakha nayo wa mambe mayigo yatshavbo nya mufumo. 45A di gurumedza gu tshiphisa miningelo nya miphaso nya guvbiswe ni dzimhamba nya sirengo ni mawadwa Nyumbani ga Nungungulu, ni gumba thela kota khu dzisabhadho ni matshigu nya mibuzo; 46a di va gurumedza gambe gu nyenyezisa Wulanga nya Guage ni sombo nya miphaso; 47va di gurumedzwa guvbaha siluvelo ni dzinyumba nya guphasele umo vanungungulu nya malipha, va paya dzikhumba ni simbe sirengo nya gunyenyeze; 48va di gurumedzwa gu diga sanana sawe nyamba hana wugwera, ni gu nyenyezisa mihefemulo yawe khu mafumbu yatshavbo nya esi nya gunyenyeze si loledziswago khu nayo, 49gasi va divale nayo wa Nungungulu, va hambane ni sirumo satshavbo nya nayo. 50Muthu a si landrisigo nayo yoyu wa mufumeli, a di yela gu songwa.
51Khuwo owu nayo wu lovidwego khu mufumeli a wu rumela tigoni gwaye gwatshavbo. A di hatha dzindruna dzaye a dzi rumela guya gurumedza vathu vatshavbo gu landrisa gugola ga mufumeli, a gurumedza gu gira miphaso madhoropani gwatshavbo ga Judha. 52Nya vangi ngudzu vbakari nya vathu va na Israyeli va di dzumela gu diga nayo. Va di gira guvivba nya gukhongolo ngudzu tigoni. 53Va di gurumedza va na Israyeli nya lisine gu thavela malangani nya gusihale, nya hwindzo.
54Khu litshigu nya likhumi na livbandre nya ngima nya Kisilewu, nya mwaga nya lizana ni magumana na livbandre (145), mufumeli a di vega gipoyilo nya gikhongolo ngudzu,#1:54 Gipoyilo nya gikhongolo ngudzu: Gu thudwa githombe gya Bhahali Shamemi (pfhumu nya dzindzadzi), mwendro pwani Zewu wa Olimpo nungungulu nya liphanga wa Vagereki, gi nga handzegwa vbatshani nya giluvelo gya Nungungulu. a emisa githombe nya nungungulu nya malipha vbatshani nya giluvelo nya miphaso, bwelo khavbo a vbaha siluvelo madhoropani gwatshavbo ga Judha. 55Va di vbisa libani mbeli nya malimba yatshavbo nya dzindranga ni mitendrelani nya madhoropa; 56va di pferulela ni gu vbisa mabhuku yatshavbo nya nayo va nga ma manago. 57Muthu watshavbo a manwago nari ni libhuku nya gidzumeledzwano, mwendro gu yeyedza gugola Nayo, a di yela gu songwa khu guruma nya nayo wa mufumeli.
58Khiyo ndrwadza yeyi nya yikhongolo va nga bani va gu tshaniswa khiyo, khu ngima ni ngima, va na Israyeli vale va nga bani va tugudwa, ni vatshavbo vale va vbanyago madhoropani gwawe. 59Khu litshigu nya magumavili na livbandre#1:59 Litshigu nya magumavili na livbandre: Litshigu nya myaga ya mufumeli Antiyoko. Khilo litshigu a nga khangulago giluvelo nya gipoyilo nya gikhongolo. Khilo gambe litshigu Judha Makabhewu a nga khangulago khilo giluvelo nya giphya a nga vbahago, a gu gi kategisa (1Mak 4:52). nya ngima ni ngima, va di ningela miphaso vbagipoyilotunu va nga bani va gi vegide vbatshani nya giluvelo nya miphaso nya guvbiswe. 60Vanyamayi va nga bani va gu bedza wugwera sanana sawe va di songwa, khu guruma ga mufumeli, 61sanana sawe si hungwa tshwedzelo thamoni si vbayegwa. Va di songa gambe vathumegeli, ni vale va nga hanisa wugwera. 62Va na Israyeli nya vangi va di hunga myonyoni gwawe gumba hodza silo nya gunyenyeze, va di dzumela gufa guvbindra gu dzi nyenyezisa khu guhodza nya guloledziswe; 63va di dzumela gu tshaniswa ni gu piledwa sivbango, guvbindra gu hodza silo si nyenyezidego, mwendro gu nyenyezisa gidzumeledzwano nya guage. 64Likhulo la Nungungulu li di tshigela va na Israyeli, va gu thegedwa khu libango nya likhongolo ngudzu.

Currently Selected:

1 Makabhewu 1: BGG2014

Highlight

Copy

Compare

Share

None

Want to have your highlights saved across all your devices? Sign up or sign in