Actau 28
28
Yr Arosiad a'r dygwyddiadau yn Melita, 1–10.
1Ac wedi dyfod yn ddiangol#28:1 Yr un ferf ag yn 27:43, 44, ‘wedi ein cadw yn ddyogel.’, yna y gwybuom#28:1 gwybuom א A B C Brnd.; gwybuant H L. mai Melita#28:1 Neu Malta. Y mae rhai wedi barnu mai Meleda, ynys fechan heb fod yn mhell o dueddau Dalmatia, yn Llynclyn Venice (neu y Môr Adriaidd yn ei ystyr cyfyngaf a diweddaraf) oedd yr ynys hon. Y mae y farn hon yn sylfaenedig ar ystyriaethau fel y canlynol: (1) nad oes creaduriaid gwenwynig yn Malta, (2) nad oedd trigolion Malta yn farbariaid, fel yr oedd y rhai hyn, (3) nad yw Malta yn y Môr Adriaidd, &c. Ar y llaw arall, y mae Malta yn ateb yn hollol i'r desgrifiad a geir yn y ddwy bennod olaf o'r Actau. Y mae y fordaith o Malta yn dangos hyny yn eglur. Ni fyddai y llong yn morio yn gyntaf i Syracus ac yna i Rhegium pe o Meleda y deuai, canys y mae Rhegium yn agosach i Meleda na Syracus; tua Malta ac nid Meleda y gyrai y gwynt ogledd‐ddwyreiniol y llong; y mae natur Machwy St. Paul yn Malta yn profi yn ddiamheuol mai yno y dygwyddodd y llong‐ddrylliad. Nis gallasai y llong fyned 780 o filltiroedd o Clauda i Meleda yn yr amser a nodir, ond gallasai fyned y 480 o filltiroedd o Clauda i Malta. Yr oedd Môr Adria, fel y gwelsom yn y bennod olaf, yn cyrhaedd o Sicily i Groeg; ac nid yw y ffaith, os ffaith ydyw, nad oes creaduriaid gwenwynig yn awr yn Malta, yn profi nad ydoedd yn yr amser hwn. y gelwir yr ynys. 2A'r barbariaid#28:2 barbariaid yn yr ystyr na lefarent Roeg neu Lladin: rhai a siaradent iaith ddyeithr neu estronol. Defnyddiai y Groegiaid y gair am bawb na lefarent eu hiaith; cymharer Rhuf 1:14, ‘Dyledwr wyf i'r Groegiaid ac i'r barbariaid’; gweler hefyd 1 Cor 14:11, lle y golyga un yn llefaru mewn iaith anadnabyddus. Yr oedd iaith Malta yn briod‐iaith Phœniciaidd, ac yr oedd y rhan fwyaf o'i thrigolion wedi dyfod o Carthage. Y mae y gair yma yn gyfystyr a ‘brodorion,’ ‘dyeithriaid.’ a ddangosasant#28:2 llyth: a estynasant. i ni ddyngarwch#28:2 Yr un gair ag yn 27:3, hynawsedd, caredigrwydd. anghyffredin#28:2 llyth: heb ddygwydd [yn fynych], nid cyffredin, felly uwchlaw y cyffredin, neillduol.: canys cyneuasant dân, ac a'n derbyniasant ni oll yn roesawgar#28:2 llyth: derbyniasant at (atynt eu hunain), felly, croesawu., o herwydd y gwlaw oedd yn disgyn#28:2 llyth: wedi sefyll ar, wedi dyfod, wedi gorddiwes, presenol; felly yma, yn disgyn. ac o herwydd yr oerfel#28:2 Gwynt y gogledd‐ddwyrain oedd yn chwythu.. 3Ond wedi i Paul gasglu ynghyd#28:3 Gwelwn Paul yma eto yn flaenllaw mewn gwasanaethu a chynorthwyo. Fel y mae yr anghenrhaid felly ei barodrwydd. Gwna ei oreu i gynhesu y corph yn ogystal a chysuro y meddwl. Yr oedd gwneyd pebyll, casglu tan‐wydd, a llafurio fel Apostol penaf Crist, — yr oll yn ei linell ef. Dedwydd a defnyddiol yw y dyn a all ‘droi ei law’ at bob gwaith a fydd o les neu gysur i'w gyd‐ddynion. Y dyn mwyaf sydd was i bawb. rhyw lawer o friw‐wydd, a'u dodi ar y tân, gwiber a ddaeth allan#28:3 a ddaeth allan o'r tan‐wydd. o#28:3 o achos [apo] א A B C Brnd.; allan o [ek] Test. Derb. achos#28:3 Defnyddir apo weithiau yn yr ystyr o achos, o herwydd. y gwres, ac a lynodd wrth ei law ef. 4A phan welodd y barbariaid y bwystfil yn nghrog wrth#28:4 llyth: allan oddiwrth. ei law, hwy a ddywedasant y naill wrth y llall, Yn ddios#28:4 pantós, yn gyfangwbl, yn ddiamheu, yn sicr, yn ddios. Gweler 18:21; 21:22. llofrudd yw y dyn hwn, yr hwn, er ei ddyfod yn ddyogel o'r môr, Cyfiawnder#28:4 Fel priodoledd o Dduw, neu fel duwies Dial. Gwyddai y Melitiaid yn ddiamheu fod Paul yn garcharor, a'i fod ar ei ffordd i Rufain i gael ei brofi; a phan welsant y wiber yn glynu wrth ei law daethant i'r penderfyniad mai llofruddiaeth oedd ei drosedd. ni adawodd#28:4 Ystyrient ef yn barod fel yn farw. Nid oedd diangfa bellach i fod. iddo fyw. 5Ond efe yn wir gan hyny a#28:5 a ysgydwodd ymaith א B; a ysgydwodd ymaith oddiwrtho ei hun A H L. ysgydwodd y bwystfil i'r tân, ac ni oddefodd ddim niwed#28:5 llyth: drwg. Dyma gyflawniad o eiriau Crist, ‘Seirph a godant i fyny, ac os yfant ddim marwol, ni wna iddynt ddim niwed.’ Marc 16:18. Y mae yma ddarlun o gosp a thynghed yr Hen Sarph (Dad 12:9; 22:2; ‘a fwriwyd i'r llyn o dân,’ 20:10).. 6Ond yr oeddent hwy yn disgwyl iddo ef chwyddo#28:6 Golyga pimprasthai, ‘fflamychu’ yn ogystal a ‘chwyddo.’ ‘Disgwylient i'w gnawd fyned yn llidiog ac yna i chwyddo.’ llyth: ar fedr chwyddo. neu syrthio i lawr yn ddisymwth yn farw#28:6 yr hyn yn fynych yw canlyniad brathiad y Sarph Affricanaidd.: eithr pan oeddent yn hir‐ddisgwyl#28:6 llyth: disgwyl am lawer., ac yn gweled nad oedd dim niwed#28:6 llyth, allan o le, yna, niweidiol. Defnyddir y gair mewn ystyr foesol, Luc 23:41; 2 Thess 3:2. yn dygwydd iddo, hwy a newidiasant eu meddwl#28:6 ‘Hwy a droisant [yn eu meddwl, barn.’], ac a ddywedasant mai duw oedd efe#28:6 Enghraifft arall o wamalwch y lluaws. Yn Lystra, gwnaeth y lluaws dduwiau o Paul a Barnabas ar y cyntaf, ond yn fuan newidiasant eu barn, a llabyddiasant Paul (14:11, 13, 20). Rhoddodd teirw ‘addurnedig â garlantau’ yr offrymwyr le i gerig yr ymosodwyr creulon. Addolid y sarph gan lawer, yn enwedig gan yr Aiphtiaid; addolai y Babyloniaid y Ddraig.. 7Ac#28:7 llyth: Ac yn y [manau] hyny o gylch y lle hwn. o gylch y lle hwnw yr oedd tiroedd yn perthyn i Benaeth#28:7 llyth: Flaenaf, sef Llywodraethwr yr Ynys. Meddianwyd Melita gan y Rhufeiniaid yn ystod y rhyfeloedd rhyngddynt a Carthage, a gosodwyd hi dan lywodraeth Rhaglaw (Pretor) Sicily. Yr oedd Publius yn is‐swyddog yn gwasanaethu fel ei gynrychiolydd. Y mae bathion wedi eu darganfod a'r geiriau Groeg Protos a Lladin Primus (‘Cyntaf’ neu ‘Blaenaf’) arnynt. Hwn oedd Teitl Llywodraethwr yr ynys. yr ynys, o'r enw Publius, yr hwn a'n derbyniodd ni#28:7 Paul a'i gymdeithion, Luc ac Aristarchus, ac efallai y Canwriad ei hun. Cafodd Publius lawn ad‐daliad am ei garedigrwydd, ‘Yr hwn a dderbynio brophwyd yn enw prophwyd, a dderbynia wobr prophwyd.’, ac a'n lletyodd dridiau yn garedig. 8A dygwyddodd fod tâd Publius yn gorwedd#28:8 neu, yn cadw ei wely (9:33; Marc 1:30; 2:4; Luc 5:25). yn glaf#28:8 llyth: yn cael ei ddal, yn cael ei wasgu (megys ofn, Luc 8:37; anhwylder, Mat 4:24). o dwymyn#28:8 llyth: dwymynoedd, sef, gwahanol ymosodiadau o'r un dolur; twymyn ddysbeidiol. Ysgrifena Luc fel physigwr; yn ei ysgrifeniadau ef yn unig y defnyddir y rhif lluosog. a gwaedlif#28:8 dusenterion, dolur yr ymysgaroedd neu y coluddion, gwaedlif.: at yr hwn yr aeth Paul i mewn ac y gweddïodd#28:8 Felly Petr (9:40).; a chan ddodi ei ddwylaw arno efe a'i hiachâodd. 9Ac wedi i hyn gymeryd lle, y lleill#28:9 llyth: y gweddill. Y mae yn debygol fod Paul wedi gwella pawb, a phob math o glefydau; ond ni roddir desgrifiad manwl a helaeth o hyny. Ni enwir hyny ond fel yr hyn a ddygwyddodd ar ‘y ffordd.’ Caredigrwydd ar y ffordd i Galfaria oedd gwyrthiau Crist; cymwynasgarwch ar y ffordd i bregethu yr Efengyl yn Rhufain oedd gwyrthiau Paul. hefyd, y rhai yn yr ynys oedd a chlefydau arnynt#28:9 llyth: ganddynt., a ddaethant ato ac a wellhawyd#28:9 Yn niwedd ad 8, ceir y ferf iaomai, iacháu; iachos, meddyg. Yma defnyddir y gair therapeuô, yr hwn a olyga gofalu am, gweini ar, yn enwedig ar y cleifion, ac felly, dynoda gwellháu.: 10y rhai hefyd a'n hanrhydeddasant ni â llawer o anrhydedd#28:10 llyth: anrhydeddau; nid yn gymaint rhoddion a gwobrwyon ag arddangosiad o barch ac edmygedd. Ni dderbyniai Paul wobrwyon am y gwyrthiau a gyflawnodd (Mat 10:8)., a phan hwyliasom#28:10 tua Chwefror neu Mawrth, dri neu bedwar mis ar ol y llong‐ddrylliad., hwy a osodasant ar y bwrdd y pethau anghenrheidiol#28:10 llyth: y pethau [a berthynent] i'r anghenion..
O Melita i Rufain, 11–15.
11Ac wedi tri mis ni a hwyliasom mewn llong yn perthyn i Alexandria#28:11 llyth: Alexandriaidd. Gweler 27:6. Y mae yr Efengyl yn hwylio mewn dwy long Aiphtaidd tua Rhufain. Gellid dywedyd gyda Esaiah (11:14), ‘Hwy a ehedant ar ysgwyddau y Philistiaid tu a'r gorllewin.’ Gweler cyfieithiad y LXX. o Es 11:14., yr hon oedd wedi gauafu yn yr ynys, arwydd#28:11 parasêmos, arwydd, nôd, yr hwn a baentid neu a gerfid ar ben blaen y llong. Yn ol rhai, ansoddair yw y gair, yn golygu, nodedig, amlwg, hynod; ond, fel rheol, defnyddir yr ansoddair mewn ystyr anffafriol, megys am leidr, &c. yr hon ydoedd Yr Efylliaid#28:11 Dioscouroi [o Dios, o Zeus (Jwpiter) a kouros, bachgen, mab] sef yr enw a roddid ar Castor a Pollux, dau fab (efylliaid) y prif‐dduw Zeus a Leda. Y ddau hyn, ‘Yr Efylliaid’ oeddent dduwiau gwarcheidwol llongau a morwyr. Traws‐symudwyd hwy i'r wybrenau, a ffurfiant gysawd o ddwy seren, ag sydd yn hynod o ffafriol i forwyr. Ystyrid yr ymddangosiadau goruchionol a ganfyddir ar brydiau o gylch y llong ar derfyniad ystormydd fel yn arwydd o'u presenoldeb a'u gofal. Mewn ofer‐goeledd diweddar, y mae yr ymddangosiadau hyn (megys goleuni neu dân trydanol yn ymddangos o gylch yr hwyl‐bren, &c.) yn ddyledus i ddylanwad St. Petr a St. Nicholas. [Ai llygriad yw y geiriau hyn o Castor a Pollux?] Ar brydiau ymddangosai y ddau fel gwyr ieuainc ar feirch, gan arwain y fyddin i'r hon yr oeddent yn ffafriol i fuddugoliaeth. (Gweler Horace, Od: 1 3:2; Catullus 4:27).. 12Ac wedi ein dyfod#28:12 neu, glanio, cyffwrdd; llyth: arwain i lawr [o'r môr]. Yr un gair ag yn 21:3; 27:3. i Syracus#28:12 Prif‐ddinas Sicily, yn y rhan dde‐ddwyreiniol o'r ynys. Bu yn dref bwysig un adeg. Yn ol Strabo, yr oedd yn 22 o filltiroedd mewn amgylchedd, ac mor gyfoethog a Charthage. Yma y dinystriwyd y fyddin a'r llynges Athenaidd yn ystod y Rhyfel Peloponnesaidd. Gwrth‐safodd ymosodiadau y Carthaginiaid a'r Rhufeiniaid, hyd nes y gorchfygwyd hi gan yr olaf yn C.C. 212. Yn amser Paul, yr oedd wedi colli llawer o'i gallu a'i mawredd cyntefig. Yr oedd 80 milltir o Malta., arosasom yno dridiau. 13Ac oddiyno wedi myned o amgylch#28:13 o herwydd fod y gwynt yn anffafriol, naill ar hyd y lan, neu trwy newid hynt y llong., ni a gyrhaeddasom i Rhegium#28:13 Yn y cwr pellaf o Itali, yn y de‐orllewin, ar y lán ddeheuol o gul‐for Messina. Yr oedd ar y cyntaf yn Drefedigaeth Roegaidd; dinystriwyd hi gan Dionysius, Llywodraethwr Syracus, ond ail‐adeiladwyd hi cyn hir, a daeth eto yn dref flodeuog. Ei henw presenol yw Reggio. Ceir llun Castor a Pollux ar rai bathion a ddarganfyddwyd yma.: ac ar ol un diwrnod cyfododd deheu‐wynt, ac ni a ddaethom yr eil‐ddydd i Puteoli#28:13 150 o filltiroedd o Rufain, a 180 o Rhegium, ar Fachwy Naples. Ei hen enw oedd Dicaearchia. Hwn oedd prif borthladd Rhufain, yn enwedig er dadlwytho yr yd o Alexandria. Gelwir y lle yn bresenol Pozzuoli. Yr oedd hefyd yn nodedig am ei darddelloedd mwnawl. Mewn cysylltiad a Puteoli y mae hanesyn dyddorol, yn dal perthynas a Merthyrdod Sant Ignatius, dysgybl Ioan. Pan ar ei daeth i gael ei ferthyru yn Rhufain, dygwyd ef i Puteoli, a dymunodd gael glanio, er mwyn dylyn yn nghamrau yr Apostol Paul yn ei fynediad i'r Brif Ddinas.: 14lle y cawsom frodyr#28:14 Yr oedd Cristionogaeth wedi lledaenu i Itali, fel i lawer o wledydd eraill. Efallai iddi gael ei dwyn yno gan Gredinwyr Dydd y Pentecost., a'n hanog i aros gyda hwynt saith#28:14 er treulio Sabbath gyda hwynt, er seibiant iddo ei hun, ac er adeiladaeth iddynt hwy. Cymharer ei hanes yn Troas, 20:6; Tyrus, 21:4. niwrnod: ac felly ni a ddaethom i Rufain#28:14 llyth: i Y Rhufain. Dyma gyrhaeddiad ucheledd ei ymgais. Y mae ei weddïau wedi eu hateb, ei freuddwydion wedi eu gwireddu, a gair Duw iddo wedi ei sylweddoli. Gadewir allan y fannod o flaen Rhufain yn ad 16. Yn yr adnod nesaf eir yn ol ychydig, er gwneyd cyfeiriad at y brodyr a ddaethant o Rufain i gyfarfod â Phaul. Yr oedd Luc mewn cymaint o frys i groniclo eu dyfodiad i'r ddinas fawr ag oedd Paul i'w gweled. (19:21; 23:11). Y Carcharor yn Rhufain sydd yn brophwydoliaeth fod rhyddid ar wawrio i'r byd.. 15Ac oddiyno y brodyr#28:15 Nid oes genym hanes am blaniad Cristionogaeth yn Rhufain. Yr oedd ‘dyeithriaid o Rufeinwyr’ yn Jerusalem ar Ddydd y Pentecost, a hwy, yn fwyaf tebygol, a aethant a goleuni yr Efengyl i Rufain. Yr oedd gan Paul amryw o gyfeillion yno, megys Acwila a Priscilla. Yr oeddent wedi derbyn ei Epistol atynt dair blynedd cyn hyn., wedi clywed am danom, a ddaethant i'n cyfarfod ni mor bell a Marchnad Appius#28:15 Neu Appii Fforum, 33 (yn ol rhai, 43) o filltiroedd o Rufain. Derbyniodd y dref fechan ei henw oddiwrth Appius Claudius, yr hwn a wnaeth y rhan hon o'r Ffordd fyd‐enwog. Gelwid hi ‘Brenhines y Ffyrdd,’ ar hyd yr hon y danfonai Rhufain ei byddinoedd i'r Deheu a'r Dwyrain yn eu cad‐ymdeithiau i oresgyn y byd. Yr oedd buddugoliaethau Alexander wedi parotoi iaith gyffredinol a holl‐gyfoethog i'r Efengyl. Groeg; yr oedd llongau yr Aipht wedi gwasanaethu i ddwyn Apostol y Cenhedloedd i Rufain; yr oedd yr Amherodraeth Rufeinig wedi parotoi prif‐ffyrdd i bob cyfeiriad, fel y gallai yr Efengyl i redeg ar hyd‐ddynt a chael gogonedd. Yr oedd ei Ffyrdd Milwrol yn is-wasanaethgar i gerbyd Tywysog Heddwch. Gwaith mawr Rhufain oedd ystrydoli Ewrop. Y mae Via Dolorosa (‘Ffordd Wylofus’) Crist wedi agor y Via Appia i Rufain, y Via Egnatia i Groeg, a phob ffordd arall i bedwar ban y byd. a'r Tair Tafarn#28:15 Lle bychan tua 23 (yn ol rhai. 33) o filltiroedd o Rufain. Golyga y gair Taberna, fasnachdy, nid yn unig lle y gwerthir bwyd a diod yn unig, ond nwyddau yn gyffredinol. Yr oedd ‘y brodyr’ yn Rhufain wedi clywed fod Paul wedi cyrhaedd Puteoli.: y rhai pan welodd Paul, efe a ddiolchodd#28:15 am eu zel Cristionogol, eu derbyniad cynhes, ac am y ffaith ei fod ef yn awr yn gweled pen ei daith, a sylweddoliad ei uchelgais puraf a phenaf. i Dduw, ac a gymerodd galon#28:15 llyth: gwroldeb, hyfdra..
Paul yn Rhufain, 17–31.
16A phan ddaethom i Rufain#28:16 y Canwriad a roddes y Carcharorion at gapten y gwarchodlu, eithr HL; gad. א A B Brnd. ond Al., caniatawyd i Paul aros wrtho ei hun gyda y milwr#28:16 Ni olygir mai yr un milwr a wyliai yr Apostol yn wastadol. Felly, cafodd Paul gyfleustra i gymhell llawer o filwyr Rhufain i ddyfod yn ganlynwyr Tywysog Heddwch. Diamheu ei fod dan ofal Capten gwarchodlu y Pretorium. Aeth ei rwymau ‘yn amlwg trwy yr holl warchodlu Amherodrol.’ (Phil 1:13). oedd yn ei gadw ef. 17A dygwyddodd, ar ol tridiau#28:17 Ni chollodd amser cyn ymgymeryd a'i hoff waith., alw o hono#28:17 Paul HL; ef א A B Brnd. ef ynghyd ato ei hun y rhai oedd benaf#28:17 Neu, ‘y rhai oedd o'r Iuddewon yn gyntaf.’ Yr oedd yr Iuddewon yn lluosog iawn yn Rhufain. Gwnaeth 8,000 o honynt gefnogi y ddeiseb yn erbyn Archelaus. Yr oedd llawer o honynt wedi eu halltudio gan Claudius, ond cawsant ddychwelyd yn ystod y pum mlynedd cyntaf o deyrnasiad Nero. Y mae y ‘rhai penaf’ yma yn golygu, yn debygol, benau y Synagogau a'r dynion cyfoethog a dylanwadol yn eu plith. Y mae yr Apostol yn dal at ei hen arferiad o gynyg yr Efengyl i'r Iuddewon yn gyntaf oll. o'r Iuddewon. Ac wedi iddynt ddyfod ynghyd, efe a ddywedodd wrthynt, O wyr frodyr#28:17 yr un cyfarchiad ag i'r Iuddewon yn Jerusalem, 23:1., heb wneuthur o honof ddim yn erbyn y Bobl na defodau ein Tadau#28:17 Gweler rai cyhuddiadau, 21:21, 28, eto yn garcharor y'm rhoddwyd o Jerusalem i ddwylaw y Rhufeinwyr#28:17 Yn ol prophwydoliaeth Agabus, 21:11: 18y cyfryw, wedi iddynt fy holi, a ewyllysient#28:18 Lysias, 23:29; Ffelix, 24:23; Ffestus, 25:25; Agrippa, 26:32 fy ngollwng yn rhydd, am nad oedd#28:18 ‘o'r dechreu,’ huparchein. dim achos angau ynof. 19Ond yr Iuddewon yn gwrth‐ddywedyd, fe'm gorfodwyd#28:19 Gweler 25:11. Yr oedd yr Iuddewon yn benderfynol o'i ladd. Gwnaethant ymgais at hyny lawer tro. i apelio at Cesar; nid fel petai genyf ddim#28:19 Nid oedd efe er yr holl erledigaeth fu arno, am ddwyn unrhyw gyhuddiad yn erbyn y Genedl. Gweithredai ar yr ymddiffynol, ac nid yr ymosodol. Nid oedd ynddo yspryd dial. Yr oedd hefyd yn cofio fod yr Iuddewon wedi dyoddef llawer eisoes oddi ar law y Rhufeinwyr. i gyhuddo fy nghenedl#28:19 ethnos yma, ei genedl ei hun, i'r hon y perthynai. Ni lefara am danynt fel laos, ‘Pobl Dduw.’ o hono. 20Am yr achos hwn gan hyny y gwahoddais#28:20 Neu, atolygais, deisyfais arnoch. chwi, i'ch gweled ac i ymddyddan a chwi#28:20 Neu, ‘yr atolygais arnoch i'm gweled ac ymddyddan a mi.’; canys o herwydd Gobaith#28:20 sef, Y Messia, fel yn 26:6. Efe oedd swm a sylwedd yr holl brophwydoliaethau a'r cysgodau. Israel yr wyf fi wedi fy rhwymo#28:20 llyth: ‘yr wyf wedi fy amgylchynu.’ Rhwymid y carcharorion Rhufeinig wrth filwyr. ‘Am ei fod yntau wedi ei amgylchu â gwendid,’ Heb 5:2 â'r gadwyn hon. 21A hwy a ddywedasant wrtho, Ni dderbyniasom ni lythyrau#28:21 Nid am fod malais yr Iuddewon wedi lleihau; oblegyd y mae malais fel y crocodil yn tyfu cyhyd ag y byddo byw, ond yr oedd Paul wedi bod am ddwy flynedd yn garcharor yn Cesarea, ac ni feddyliodd ei elynion yn Mhalestina yr apeliai at Cesar ac yr elai i Rufain. Gwnaeth Paul apelio tua diwedd tymhor ei garchariad yn Cesarea. Hefyd, y mae yn amlwg fod yr Iuddewon hyn yn llefaru yn bur ofalus, gan fod yn awyddus i wybod rhagor am yr Apostol a'i waith. o Judea yn dy gylch di, ac ni fynegodd ac ni lefarodd neb o'r brodyr a ddaeth oddiyno ddim drwg am danat di. 22Ond yr ydym ni yn ei hystyried yn iawn i glywed genyt ti beth yr ydwyt yn ei synied#28:22 Y mae phroneô yn cynwys y meddwl a'r galon, y deall a'r serch (Mat 16:23; Rhuf 8:5; 1 Cor 13:11, &c.). ‘Carem gael gwybod beth yw dy safle a'th ddaliadau.’: canys yn wir am y sect hon#28:22 Y mae yn amlwg fod Eglwys Gristionogol yn Rhufain ar y pryd, ond yr oedd yn naturiol i'r Iuddewon ‘penaf’ hyn ei hanwybyddu., y mae yn hyspys i ni fod yn mhob man#28:22 Y mae Cristionogaeth wedi lledaenu yn ddirfawr, ac wedi llwyddo yn mhob man yn ngwyneb gwrthwynebiad. ddywedyd yn ei herbyn#28:22 Cyflawniad o eiriau Symeon, Luc 2:34, ‘yn arwydd yr hwn y dywedir yn ei erbyn.’ Yr oedd ffydd y credinwyr Rhufeinig yn adnabyddus ‘trwy y byd’ (Rhuf 1:8); ar yr un pryd yr oedd y byd yn erbyn y ffydd hon. Felly hefyd ysgrifenwyr y cyfnod hwn a rhai diweddarach: geilw Tacitus hi yn ‘ofergoeledd dinystriol,’ Suetonius yn ‘ofergoeledd newydd a niweidiol,’ Pliny yn ‘ofergoeledd llygredig ac eithafol.’ Yr oedd y ffaith fod un yn Gristion yn ddigon i'w gondemnio. Dyna yr unig gyhuddiad yn erbyn Polycarp pan y merthyrwyd ef. Pan y gosodwyd Attalus i farwolaeth yn Lyons, ysgrifenwyd uwch ei ben, ‘Hwn yw Attalus y Cristion.’ Gwnaeth Nero ddeddfu: Pwy bynag a gyffeso ei hun yn Gristion, gosoder ef i farwolaeth yn ddi‐ymdroi fel gelyn dynoliaeth..
23Ac wedi iddynt drefnu diwrnod iddo, daeth llawer#28:23 llyth: mwy; efallai yma i'w gymeryd yn llythyrenol, mwy o nifer na'r tro cyntaf. o honynt ato i'w lety#28:23 llyth: lle y croesewir un dyeithr; ar yr achlysur hwn, efallai, tŷ Priscilla ac Acwila; neu, ei dy cyflogedig ei hun (ad 30). Gwaherddid i'r Cristionogion gael temlau, &c., neu gyfarfod mewn lleoedd cyhoeddus.; i'r rhai yr eglurodd#28:23 llyth: gosod allan; yna, esponio, egluro. Un weithred mewn dwy agwedd oedd ‘yr egluro’ a'r ‘tystiolaethu.’ Dangosodd yr hyn oedd Cristionogaeth, ac yna profodd ei bod yn wir. efe gan dystiolaethu Teyrnas Dduw#28:23 yn ei Dwyfoldeb a'i hysprydolrwydd., a'u hargyhoeddi ynghylch#28:23 y pethau L; gad. א A B Brnd. yr Iesu, allan o Gyfraith Moses#28:23 gweler Gen 3:15; 49:10; Deut 18:15, ac o'r Prophwydi, o'r bore hyd yr hwyr#28:23 Ni arbedodd Paul ei hun yn ei ymgais a'i ymdrech i ddarbwyllo, i argyhoeddi ei gyd‐genedl. ‘Mewn tymhor ac allan o dymhor’ y llafuriodd efe.. 24A rhai yn wir a argyhoeddwyd#28:24 Yr un gair ag yn yr adnod olaf [peithó], perswadio, darbwyllo, argyhoeddi. Y mae yn debygol i'r mwyrif o'r rhai oedd yn bresenol i anghredu. Gweler y dyfyniad o Esaiah. Y mae delw geirwiredd ar yr adnod hon. Ni fuasai ffugiwr yn ei hysgrifenu. gan y pethau a ddywedwyd, a rhai ni chredasant. 25Ac a hwy yn anghytun#28:25 Term cerddorol [asumphónoi], yn anghydgordiol, anghydseiniol, anghyfunllef; yna, anghytun. a'u gilydd, hwy a ymadawsant#28:25 Amser anmherffaith, ‘yr oeddent yn ymadael,’ efallai, un ar ol y llall, y rhan fwyaf yn anufydd a gwrthnysig; ac fel yr oeddent yn ymadaw llefarodd Paul gan ddyfynu geiriau Esaiah., a Phaul yn dywedyd un#28:25 Neu, un mater [pwysig]. Yr oeddent wedi ymddyddan ac ymddadleu trwy y dydd, ond wele air terfynol. Un gair ar ol yr holl eiriau, a hwnw o'u Hysgrythyr eu hunain, gan brofi fod Duw wedi rhagweled a rhaglefaru eu hanghrediniaeth a'u gwrthodiad o'r Efengyl; yr hwn wrthodiad felly oedd yn brawf o'i Dwyfoldeb. gair, Da#28:25 llyth: prydferth, hardd, yna, priodol, cywir, cymhwys. y llefarodd yr Yspryd Glân#28:25 Yr Yspryd oedd yn llefaru trwy y Prophwyd. Efe yw Awdwr mawr ac anffaeledig yr Ysgrythyr. trwy Esaiah y Prophwyd wrth eich#28:25 Y mae Paul o'r diwedd yn ymwahanu oddiwrthynt. Yr oedd wedi hunaniaethu ei hun â hwynt hyd nes y gwrthodasant Grist yn derfynol. Felly Stephan: yn ei araeth, defnyddiodd ‘ein’ naw o weithiau (7:2, 11, 12, 15, 19, 38, 39, 44, 45), ond ar y diwedd, yn ei gyhuddiad pwysig, defnyddia ‘eich’ ac nid ‘ein.’#28:25 eich א A B Brnd.; ein H L, amryw hen gyfieithiadau. Tadau, 26gan ddywedyd,
Dos#28:26 Y mae y dyfyniad hwn bron yn hollol fel y mae yn Nghyfieithiad y Deg‐a‐Thri‐Ugain [LXX.]. Dyfynir yr adran hon yn fwy mynych nag un arall o'r Hen Destament. Ceir y geiriau hyn yn y chwe llyfr cyntaf o'r Testament Newydd (Mat 13:14; Marc 4:12; Luc 8:10; Ioan 12:40; Act 28:26, 27; Rhuf 11:8). Llefarwyd hwynt wrth Esaiah pan y rhoddwyd iddo ei gommissiwn, wedi ei weledigaeth ryfeddol o Jehofa yn ei Deml. Sicrhawyd ef ar gychwyniad ei ‘weinidogaeth’ na fyddai yn llwyddianus. at y Bobl hyn, a dywed,
Trwy glywed#28:26 llyth: trwy y clywediad, trwy y clust. y clywch, ac ni ddeallwch o gwbl#28:26 ou mê, gwadiad cryf.;
A chan weled y gwelwch, ac ni chanfyddwch o gwbl:
27Canys brashawyd#28:27 tewychwyd; yna, a wnaed yn hurt, delffaidd, fel ag i fethu clywed a gweled a deall fel y dylent. Yn Esaiah, pwysleisir gwaith y Prophwyd, yn Ioan weithred Duw, ac yn Matthew weithred y Bobl eu hunain. Yr oedd y Prophwyd i'w caledu, yr oedd Duw yn eu caledu, yr oeddent yn caledu eu hunain; — yr un weithred o dan wahanol agweddau. calon y Bobl hyn#28:27 Nid mwyach ‘Fy mhobl’; y mae y berthynas rhyngddynt â Duw wedi ei thori.,
Ac a'u clustiau yn drwm y clywsant,
A'u llygaid a gauasant,
Rhag canfod o honynt â'u llygaid,
A chlywed â'u clustiau,
A deall â'u calon,
A throi o honynt drachefn,
Ac iachâu o honof hwynt#Es 6:9, 10; LXX.
28-29Bydded hyspys i chwi gan hyny#28:28–29 ‘o herwydd eich anghrediniaeth.’ fod yr Iachawdwriaeth#28:28–29 Nid y gair arferol [sôteria] ond ffurf a ddefnyddir gan Luc a Paul yn unig [sôterion, Luc 2:30; 3:6; Eph 6:17]. Ansoddair ydyw, yr hyn sydd iachusol, iachawdwriaethol. Ni olyga yr Athrawiaeth Gristionogol yn gymaint a'r Iachawdwriaeth hollol sydd trwy y Messia. hon#28:28–29 hon א A B Brnd.; gad. E. o eiddo Duw wedi ei danfon i'r Cenhedloedd: a hwy a wrandawant#28:28–29 Neu, a glywant; ond y mae ‘y clywed o honynt’ yn gynwysedig yn y ‘danfon.’ Cawsai y Cenhedloedd glywed y genadwri, a gwrandawent arni, hyny yw, credent iddi. Yr oedd Paul wedi rhoddi digon o rybudd i'r Iuddewon: dywedodd wrthynt yn Antioch ei fod yn myned, o herwydd eu gwrthodiad o Grist, at y Cenhedloedd, 13:46; hefyd yn Corinth, 18:6; ac yn awr yn Rhufain; felly rhybuddiodd hwynt yn Asia, yn Groeg, ac yn yr Ital. Yn awr, yr oedd Paul wedi cyrhaedd prif dref y Cenhedloedd, Rhufain. Efe oedd y cyntaf, os nid yr unig un o'r Apostolion i fyned yno.#28:28–29 Fel y gwelir, gadewir allan adnod 29 yn y prif ysgrifau. Efallai iddi gael ei hychwanegu o herwydd fod yr hanes yn diweddu mor sydyn.#28:28 Ac wedi iddo ddywedyd y pethau hyn, ymadawodd yr Iuddewon, a chanddynt ddadl mawr yn eu plith eu hunain H.; gad. א A B Brnd..
30Ac efe#28:30 efe א A B E Brnd.; Paul H L. a arosodd ddwy flynedd gyfan#28:30 llyth: yspaid‐o‐ddwy‐flynedd, un gair cyfansawdd, yr un gair ag yn 24:27 yn ei dy ardrethol#28:30 Nid yw yn debygol mai yr un oedd y ty ardrethol hwn a'r ‘llety’ yn adnod 23. Efallai mai ty cyfaill oedd yr olaf. ei hun, ac a roesawodd#28:30 ‘a dderbyniodd fel ymwelwyr,’ fel gwahoddedigion; yna derbyn yn roesawgar. Rhai a farnant na chaniateid i Paul fyned allan atynt hwy. Gwnaeth ‘eglwys’ neu ‘addoldy’ o'i dy ei hun, yr hyn y dylai pob cartref Cristionogol fod. bawb a oedd yn myned i mewn ato, 31gan bregethu Teyrnas#28:31 Teyrnas Dduw yn nghanolfan yr Amheroaraeth fawr. Dduw, a dysgu y pethau am yr Arglwydd Iesu Grist#28:31 fel yn mhob man arall, ni wyddai ddim yn Rhufain, ond Iesu Grist. Efe oedd dechreu ei weinidogaeth, ‘Ac yn ebrwydd yn y Synagogau efe a bregethodd Grist,’ 9:20, ac yma ‘yr Arglwydd Iesu Grist’ yw ei destyn. Ei Alpha a'i Omega yw y Ceidwad., gyda phob hyfder#28:31 neu hyder. Felly y llefarodd Petr ac Ioan (4:13, 29, 31). Yr oedd gweinidogaeth yr Apostolion yn syml, yn hyf, yn egniol., yn ddirwystr#28:31 Wele ddiwedd dyddorol i'r Traethawd ardderchocaf yn cynwys hanes y cyfnod rhyfeddaf a berthyn i Eglwys Dduw. Disgyna y llen yn sydyn pan y sylldremwn ar ac yr edmygwn yr Apostol yn brysur ac yn ddiflino wrth ei waith. Yr ydym wedi ymhyfrydu yn ei gwmni, a ffarweliwn ag ef gyda hiraeth. Dwy flynedd oedd y rhai hyn yn llawn o lafur ac o ddedwyddwch er gwaethaf y cadwynau. Yn yr adeg hon yr ysgrifenodd yr Epistolau at y Philippiaid, y Colossiaid, yr Ephesiaid, a Philemon, ac yn y gipolwg olaf a gawn arno gwelwn ei wedd yn oleuedig gan hyder, ei lygad yn fywiog gan yni, a phob ysgogiad yn amlygiad o enaid ar dân gan Gariad Crist. Gorphena Luc ei Ail Draethawd yn orfoleddus. Y fath wahaniaeth rhwng diweddglo llyfrau yr Hen Destament a'r Newydd! Melldith a bygwth yw eiddo y blaenaf yn fynych; ond bendith a llawenydd yw eiddo yr olaf. ‘Duw a ddwg bob gweithred i farn,’ medd y Diarhebion; ‘Eu pryf ni fydd marw, a'u tân ni ddiffydd,’ meddai Esaiah; ‘Ti a'n llwyr wrthodaist ni,’ meddai Jeremiah; melldith yw y gair olaf yn nghyfrol y Prophwydi Byrion; ond buddugoliaeth yw ‘Amen’ llyfrau y Newydd. ‘Yr oeddent yn wastadol yn y Deml yn moli ac yn bendithio Duw’ yw diwedd Efengyl Luc; ‘Yr wyf fi gyda chwi bob amser hyd ddiwedd y byd,’ yw eiddo Matthew; ‘Yr Arglwydd yn cyd‐weithio ac yn cadarnhâu y gair, trwy yr arwyddion y rhai oedd yn canlyn,’ yw eiddo Marc; ac nid yw y rhai hyn ond esiampl o lawer eraill. Amcan Luc oedd rhoddi hanes Planiad Cristionogaeth ac nid bywgraphiad o Paul. Nid ydym yn sicr beth ddaeth o Paul ar ol hyn. Y mae hen draddodiad iddo gael ei ddwyn i brawf ar ddiwedd y ddwy flynedd a nodir yma, ac iddo gael ei ryddhâu. Mewn canlyniad, aeth allan drachefn ar deithiau cenadol, ac ymwelodd a lleoedd fel Macedonia, Achaia, ac Asia. Ar ol hyn, cafodd ei gymeryd yn garcharor drachefn, a gorphenodd ei yrfa trwy ferthyrdod yn y Ddinas Amherodrol. Dywed Eusebius fod yr Ail Epistol at Timotheus wedi ei ysgrifenu o Rufain yn ystod ei Ail Arosiad yno, a bod Paul yn cyfeirio ynddo at ei brawf cyntaf a'i ryddhâd, ‘Yn fy ateb cyntaf ni safodd neb gyda mi … ac mi a waredwyd o enau y llew’ (4:16, 17), ac hefyd yn cyfeirio at y merthyrdod oedd yn ei aros, ‘Canys myfi yr awrhon a aberthir, ac amser fy ymddatodiad i a neshâodd,’ (4:6). Y mae cyfeiriadau yn yr Epistolau Bugeiliol at ymweliadau a gymerasant le yn ddiweddarach na'r rhai a enwir yn yr Actau. Nid oes sail i ddamcaniaeth Wieseler fod y rhai hyn yn cyfeirio at ymweliadau Paul yn ystod ei arosiad o dair blynedd yn Ephesus. (gweler 1 Tim 1:3; 2 Tim 4:20; Titus 1:5; 3:12). Y mae llawer y resymau yn ffafr yr hyn a gredasid gan y Tâdau fod Paul wedi ei garcharu yr ail waith, ac yn y diwedd wedi derbyn coron merthyrdod yn Rhufain. Beth bynag am hyny, yr olwg olaf a gawn ni arno yma yw yn ei ‘dy ardrethol’ ei hun; efallai nad oedd ond ystafell fechan a syml. Dylynwn yn ei gamrau, hyd nes y cawn ei gwrddyd eto yn y ‘Tŷ o lawer o Drigfanau.’.
ที่ได้เลือกล่าสุด:
Actau 28: CTE
เน้นข้อความ
คัดลอก
เปรียบเทียบ
แบ่งปัน
ต้องการเน้นข้อความที่บันทึกไว้ตลอดทั้งอุปกรณ์ของคุณหรือไม่? ลงทะเบียน หรือลงชื่อเข้าใช้
Cyfieithiad Newydd o'r Testament Newydd gyda Nodiadau gan Dr William Edwards. Cyhoeddwyd mewn 4 cyfrol 1894-1915.
