Actau 25
25
Paul o flaen Ffestus: Ei apêl at Cesar, 1–12.
1Ffestus#25:1 Gwnaeth Nero Ffestus yn Rhaglaw yn y flwyddyn 60, a bu farw yn mhen tua dwy flynedd. Efe, efallai, oedd y goreu o'r Rhaglawiaid Rhufeinig a fu yn Mhalestina. Llefara Josephus yn uchel am dano. Yr oedd ei gymeriad yn fwy pur, a'i lywodraeth yn fwy uniawn na neb o'i ragflaenwyr. Bu yn ymdrechol i osod i lawr finteioedd y Sicarii (Llofruddwyr) drwy y wlad. Bu anghydweliad rhyngddo a'r Iuddewon ynghylch y mur a adeiladasant, yr hwn a guddiai y Deml o olwg y gwarchodlu yn Nhwr Antonia. Efe oedd yr unig un o'r Rhaglawiaid y mae genym hanes am dano a fu farw tra yn ei swydd. Dylynwyd ef gan Albinus, un o'r gwaelaf o honynt. gan hyny, wedi dyfod#25:1 llyth: wedi myned i fyny, h.y. wedi cyrhaedd y wlad, neu, wedi argymeryd â'i swydd, wedi dyfod yn gyhoeddus fel Rhaglaw, wedi cymeryd gofal y Dalaeth. i'r Dalaeth#25:1 Eparchia, ‘Talaeth.’ Gweler 23:34. Nid oedd Judea yn Dalaeth, ond yn rhan o Dalaeth Syria; yn arferol gelwid hi yn epitropé a'i llywodraethwr yn epitropos, yr hwn oedd yn gynrychiolydd Rhaglaw y Dalaeth., ar ol tri#25:1 gan ddangos ei yni a'i awydd i gyflawnu ei waith yn effeithiol ac yn ddiymaros. Yr oedd am weled y Brif‐ddinas ac ymgydnabyddu a'i thrigolion. diwrnod a aeth i fyny i Jerusalem o Cesarea. 2A'r Arch‐offeiriaid#25:2 Ismael, mab Phabi, oedd yr Arch‐offeiriad. Penodwyd ef gan Agrippa yr Ail.#25:2 Arch‐offeiriaid א A B C E Brnd.; Arch‐offeiriad H. a gwyr blaenaf#25:2 Efallai, gynrychiolwyr y Sanhedrin, er fod y Vulgate yn darllen ‘gwyr blaenaf yr offeiriaid.’ yr Iuddewon a achwynasant#25:2 Term cyfreithiol, ‘ymddangos yn erbyn,’ ‘dwyn achwyniad neu gyhuddiad,’ ‘hyspysasant.’ wrtho yn erbyn Paul; 3ac a ymbiliasant ag ef, gan geisio#25:3 yn y llais canolog, ‘gan geisio iddynt eu hunain.’ ffafr yn ei erbyn, fel y danfonai efe am dano ef i Jerusalem, gan wneuthur cynllwyn#25:3 gweler 23:21. Y mae yn ymddangos eu bod wedi gwneuthur parotoad i wylio ei ddyfodiad a'i ladd cyn y cyrhaeddai Jerusalem. i'w ladd ef ar y ffordd. 4Gan hyny yn wir Ffestus a atebodd fod Paul dan warchodaeth#25:4 téreisthai, yn cael ei wylio, ei gadw, yn ol trefniad Ffelix. yn#25:4 llyth: i Cesarea; yr oedd Paul i gael ei gadw yn ac i Cesarea, fel sedd y Llywodraeth Rufeinig. Cesarea, a'i fod ef ei hun ar fedr myned ymaith#25:4 llyth: allan [o Jerusalem]. yno ar fyrder#25:4 Y mae Duw yn goruwch‐lywodraethu yn nghynghorau llywodraethwyr y byd. Yr oedd Paul eisoes yn ddyn marw yn nghynllwyn yr Iuddewon, ond nid yw ei awr ef eto wedi dyfod. Eglwys ddirywiedig yw offeryn creulonaf y Diafol.. 5Gan hyny, eb efe, eled y rhai galluog#25:5 Dyma ystyr cyffredin y gair yn y T.N. Deongliadau ereill: (1) eled y rhai sydd yn alluog i fyned, neu i'r rhai y bydd yn gyfleus; (2) ‘y rhai fyddant yn alluog i brofi eu hachwyniad’; (3) y rhai sydd wedi eu hawdurdodi i ymddangos yn ei erbyn, &c. Y meddwl yw, bydded i ddynion o ddylanwad a gallu yn y genedl ymddangos yn ei erbyn, ac yna, os bydd sail i'r cyhuddiadau, ca y carcharor ei gospi. yn eich mysg i waered gyda mi, ac od oes dim yn y gwr allan#25:5 atopos [allan o le, anaddas, drwg] א A B C E Brnd. hwn H L. o le, bydded iddynt ei gyhuddo ef. 6Ac wedi treulio yn eu plith rai dyddiau, nid mwy nag wyth neu ddeg#25:6 nid mwy nag wyth neu ddeg א A B C Brnd.; mwy na deg diwrnod H L; wyth neu ddeg, rhai Cyfieithiadau [Syr. Pesh., &c.], efe a aeth i waered i Cesarea, a thranoeth wedi eistedd ar y faingc, efe a orchymynodd ar i Paul gael ei ddwyn gerbron#25:6 Arddangosir Ffelix fel barnwr diwyd, gofalus, a threfnus, yr hwn, yn ol y darlleniad goreu, ni arosodd yn hir yn Jerusalem, gan fod galw am ei bresenoldeb yn Cesarea.; 7ac wedi ei ddyfod, yr Iuddewon a ddaethent i waered o Jerusalem a safasant o'i amgylch#25:7 sef, o amgylch Paul, gan ddangos eu hymgais diflino, a'u casineb cynyddol. Nid oedd dwy flynedd wedi lleihau dim ar eu gelyniaeth., gan ddwyn cyhuddiadau, llawer a thrymion#25:7 Neu, ‘llawer o achwyniadau trymion’ [neu pwysig], o'r un cymeriad a'r rhai a enwyd gan Tertullus, megys, teyrn‐fradwriaeth, heresi, cysegr-halogiad., yn ei erbyn#25:7 yn erbyn Paul H., y rhai ni allent eu profi#25:7 llyth: eu dangos allan (1 Cor 4:9; 2 Thess 2:4).; 8a Phaul#25:8 Paul א A B C Brnd.: yntau H. yn ymddiffyn ei hun#25:8 Efallai o dro i dro fel yr oedd y cwynion yn cael eu henwi.: Ni phechais i ddim, eb efe, nac yn erbyn Cyfraith yr Iuddewon, nac yn erbyn y Deml, nac yn erbyn Cesar#25:8 Barna rhai fod yr Iuddewon wedi dwyn achwyniad ychwanegol yn erbyn Paul, sef bradwriaeth yn erbyn Cesar, ond y mae hwn yn gynwysedig yn yr hwn a enwyd yn Thessalonica, fod Paul yn dywedyd fod ‘brenhin arall, Iesu’ (17:7). Gweler hefyd gyhuddiad Tertullus, 24:5. Nero oedd y Cesar ar y pryd hwn. Y mae yr enw yn derm teyrn‐linol, fel Pharaoh. Nero oedd yr olaf yn llinach Julius Cesar. Y mae yr enw eto yn fyw yn Kaiser yr Almaen, Czar Rwssia, &c.. 9A Ffestus yn ewyllysio enill#25:9 Yr un frawddeg ag yn 24:27, ‘rhoddi i gadw,’ ‘trysori’; gwneyd cymwynas er cael ad‐daliad. Gwelir yma wendid yn Ffestus yn ogystal ag yn Ffelix. Cristionogaeth yn unig a gynorthwya dyn i ysgwyd ‘gwialen uniondeb.’ Gwnaeth Ffestus ar ddechreu ei weinyddiaeth yr hyn a wnaeth Ffelix ar derfyniad ei eiddo ef. ffafr gyda'r Iuddewon, gan ateb i Paul a ddywedodd, A ewyllysi di fyned i fyny i Jerusalem, i'th farnu yno ynghylch y pethau hyn ger fy mron#25:9 Tybiai Ffestus mai y Gyfraith Iuddewig oedd Paul wedi droseddu, ac felly, er y byddai efe ei hun yn bresenol, y cawsai ei farnu yn benaf gan y Sanhedrin.? 10Eithr Paul a ddywedodd, Ger bron brawd‐faingc Cesar yr wyf fi yn sefyll#25:10 Yr oedd wedi bod mewn dalfa am ddwy flynedd. Yr oedd eisoes wedi ymddangos o flaen y llys Rhufeinig. Yr oedd cyhuddiadau yr Iuddewon wedi tori i lawr yn hollol. Yr oedd yn hawlio ei ragorfraint fel dinesydd Rhufeinig. Yr oedd yn disgwyl mwy o gyfiawnder oddiwrth y Cenedl‐ddyn paganaidd na'r Iuddew ffug‐grefyddol rhagfarnllyd. Yr oedd Ffestus yn gynrychiolydd yr Amherawdwr, ac felly brawd‐faingc Cesar oedd yr hon yr ydoedd ger ei bron. Rhai a farnant fod Paul yn gweled ei hun eisoes yn Rhufain yn llys Cesar. Yr oedd y weledigaeth a gafodd wedi ei sicrhau y byddai iddo ‘dystiolaethu yn Rhufain hefyd.’, lle y mae yn rhaid i mi gael fy marnu; ni wnaethum i un cam#25:10 Neu, anghyfiawnder. ag Iuddewon#25:10 Nid yn unig nid oedd wedi gwneyd cam a'r genedl, ond nid oedd wedi niweidio unrhyw Iuddew unigol, ac felly gadewir allan y fannod., fel yr wyt ti yn dyfod i wybod yn well#25:10 epigignoskô, dyfod i wybod, dyfod i wybod yn raddol. Y mae yr Apostol, fel arfer, yn llawn moesgarwch.. 11Am#25:11 Am hyny א A B C E Brnd.; canys, H L. hyny os wyf yn gwneuthur cam, ac wedi gweithredu dim yn haeddu angau, nid wyf yn gwrthod#25:11 paraiteomai, gofyn yn daer, deisyfu, troi heibio trwy ymbiliad; yna, gwrthod. marw: eithr os nad oes dim#25:11 Neu, ‘dim yn y pethau o'r rhai,’ &c., hyny yw, nad oes gwirionedd yn y pethau o'r rhai y'm cyhuddant. o'r pethau o'r rhai y mae y rhai hyn yn fy nghyhuddo, ni all neb#25:11 Ymadrodd moesgar, ‘nis gelli di na neb arall.’ Y mae y barnwr yn cael ei farnu wrth ei Gyfraith ei hun. fy rhoddi#25:11 rhoddi fel ffafr, ac nid yn ol Deddf Rhufain. Buasai y ‘rhoddi i fyny’ hyn yn gyfystyr a ‘bradychu,’ a'r canlyniad yn farwolaeth sicr; ‘gwneyd anrheg o honof iddynt.’ i fyny iddynt. At Cesar yr wyf yn apelio#25:11 Yr oedd hawl gan ddinasyddion Rhufeinig i apelio at y llys uwchaf, sef yr Amherawdwr ei hun, yn achosion bywyd ac angau. Sefydlwyd hyn gan y Lex Valeria, ac yr oedd y Lex Julia wedi parotoi yn erbyn gohiriad afresymol i wrandaw yr apêl. Gallai unrhyw ddinesydd apelio oddiwrth ddedfryd yr ynadon at dribuniaid y bobl. Ar ol hyn, trosglwyddwyd y gallu hwn i'r Amherawdwr. Danfonodd Pliny y Cristionogion o Bithynia, y rhai oeddent ddinasyddion Rhufeinig, i sefyll eu prawf yn Rhufain.. 12Yna Ffestus, wedi cyd‐ymddyddan a'r Cynghor#25:12 Nid y Cynghor Iuddewig, ond ei Gynghor ei hun. Yr oedd yn gynwysedig o'r prif drigolion Rhufeinig yn y Dalaeth; gelwid hwy consiliarii neu assessores, ‘cynorthwywyr.’, a atebodd, At Cesar yr wyt wedi apelio, at Cesar yr ei.
Ymgom Ffestus ac Agrippa: Ymddiffyniad Paul o'u blaen, 13–27.
13A rhai dyddiau wedi myned heibio, Agrippa#25:13 Herod Agrippa yr Ail, mab Agrippa yr Hynaf, a gorwyr Herod Fawr. Bu farw ei dad pan yr oedd yn 17 oed, a barnodd Claudius ei fod yn rhy ieuangc i'w ddylyn yn y llywodraeth. Chwe' mlynedd ar ol hyn cafodd Dywysogaeth Chalcis, ac yn B.H. 52, ychwanegwyd iddo Detrarchiaethau Philip a Lausanias (Luc 3:1), gyda'r teitl o frenhin. Gosodwyd hefyd y Deml a'i thrysor dan ei ofal, a rhoddwyd iddo yr hawl o ddewis yr Arch‐offeiriad. Efe oedd y diweddaf o'r Herodiaid. Cefnodd ar yr Iuddewon yn eu hymdrech olaf. Gwelodd Ddinystr Jerusalem, ac ar ol teyrnasu am 51 o flynyddau bu farw yn y drydedd flwyddyn o deyrnasiad yr Amherawdwr Trajan, B.H. 100. y brenhin a Bernice#25:13 Chwaer Agrippa a Drusilla (24:24). Priododd ei hewythr Herod, brenhin Chalcis. Ar ei ol ef priododd Polemon, brenhin Cilicia, ond ymadawodd ag ef yn fuan. Drwgdybiwyd hi o fyw mewn godineb a'i brawd hwn. Wedi iddynt fyned i Rufain, dywed Tacitus fod cysylltiadau anfoesol rhyngddi hi a Vespasian, a bu ar ol hyn yn ordderch‐wraig i'w fab Titus. Buasai yr olaf wedi ei phriodi a'i gwneyd yn Amherodres onibai gwrthwynebiad cryf y Rhufeiniaid. a ddaethant i Cesarea, gan gyfarch Ffestus#25:13 fel cynrychiolydd yr Amherawdwr.. 14Ac fel y treulient yno lawer o ddyddiau, Ffestus a osododd#25:14 mynegu, adrodd, cyfleu, gyda'r bwriad o ofyn cyfarwyddyd, &c. (Gweler Gal 2:2). o flaen y brenhin achos#25:14 llyth: y pethau ynghylch, yna, materion, achos. Paul, gan ddywedyd, Y mae rhyw wr wedi ei adael gan Ffelix yn garcharor#25:14 Hoff ddesgrifiad Paul o hono ei hun yn ei Epistolau (Eph 3:1; 4:1; 2 Tim 1:8; Philem ad. 9)., 15ynghylch yr hwn, pan yr oeddwn yn Jerusalem, yr achwynodd#25:15 Neu, hyspysodd, ymddangosodd, fel yn 24:1 a 25:2. yr Arch‐offeiriaid a Henuriaid yr Iuddewon, gan ofyn cael dedfryd yn ei erbyn. 16I'r rhai yr atebais nad yw arfer#25:16 gan gyfleu y syniad o ddeddf sefydledig ac arferiad crefyddol. i Rufeinwyr i roddi i fyny#25:16 yr un ferf ag yn adnod 2. un dyn#25:16 i golledigaeth HL; gad. א A B C E Brnd., nes i'r cyhuddedig gael y cyhuddwyr wyneb yn wyneb, a chael cyfle#25:16 llyth: lle, yna, cyfleustra. Ni ddefnyddir y gair yn yr ystyr olaf yn yr awduron clasurol. Cymharer Heb 12:17, ‘lle i edifarhau.’ i wneyd ymddiffyniad ynghylch y cyhuddiad. 17Gan hyny, wedi dyfod o honynt ynghyd yma, heb wneyd unrhyw oediad#25:17 Ymddygiad mwy canmoladwy nag eiddo Ffelix, ‘amser cyfaddas’ yr hwn ni ddaeth byth oddiamgylch., tranoeth mi a eisteddais ar y faingc, ac a orchymynais ddwyn y gwr#25:17 Y mae holl ymadroddion Ffestus yn sawru o'r ‘Llywodraethwr newydd.’ Mawrha ei swydd fel Rhufeiniwr balch a hunan‐ymfoddlongar. gerbron: am yr hwn, 18pan y safodd#25:18 Neu, ‘gan sefyll o amgylch yr hwn, ni ddygasant,’ &c. y cyhuddwyr i fyny, ni ddygasant ddim achwyn#25:18 llyth: achos, yna, achwyniad, cyhuddiad. Yr oeddent wedi cyhuddo Paul o deyrn‐fradwriaeth, o gynhyrfu y bobl i wrthryfel, &c.; ond pan yr ymchwiliodd Ffestus i'r peth ni chafodd ddim ond rhyw ddadleuon ynghylch materion crefyddol, y rhai nid ydoedd yn eu deall nac yn gofalu am danynt. Yr oedd bron o'r un yspryd a Gallio (18:14), heb fod mor deg a chyfiawn ag ef. Gallasai Ffestus feddwl fod Paul yn arweinydd y Sicarii gwaedlyd neu fintai reibus gyffelyb. o'r pethau drwg#25:18 drwg B E (א A C); gad. HL. yr oeddwn i yn tybied. 19Ond rhyw gwestiynau ynghylch eu Crefydd#25:19 Neu Gredo Crefyddol. Defnyddia Josephus y gair yn fynych yn yr ystyr hwn. Hwn yw y gair a ddefnyddiodd Paul pan yn pregethu i'r Atheniaid; gwelai eu bod yn ‘dra chrefyddol’; ac felly, yn ei farn, yn ‘goel‐grefyddol.’ Yr oedd yn air y gallesid ei ddefnyddio heb roddi tramgwydd; canys yr oedd Agrippa wedi mabwysiadu y grefydd Iuddewig. eu hunain oedd ganddynt yn ei erbyn, ac ynghylch rhyw Iesu oedd wedi marw, yr hwn a daerai#25:19 gan gyfleu nad oedd Ffestus yn ei gredu. Paul ei fod yn fyw#25:19 Nid oedd y ‘cwestiynau’ yn ngolwg Ffestus o bwys yn y byd, er eu bod mewn gwirionedd yn dragywyddol bwysig. ‘Rhyw Iesu’ y galwai efe Fab Duw a Phrynwr byd. Nid oedd iddo ef ond un o lawer, a hwy, yn debygol, yn dwyllwyr; ond ‘Iesu yn unig’ yw arwyddair y Credadyn, a phawb eraill yn gelwyddog. Ni ddywed Luc air am yr Iesu yn hanes Paul o flaen Ffelix a Ffestus, ond y mae yn amlwg fod Paul wedi pregethu nid yn unig yr Adgyfodiad, ond Adgyfodiad Crist.. 20A myfi mewn dyryswch ynghylch gwneyd ymchwiliad i'r pethau hyn#25:20 llyth: ‘A myfi wedi fy nyrysu ynghylch ymchwiliad [neu, arholiad] o'r pethau hyn.’, a ddywedais, A fynai efe fyned i Jerusalem a'i farnu yno am y pethau hyn. 21Ond Paul wedi apelio i gael ei gadw i ddyfarniad#25:21 diagnosis, ‘gwybodaeth drwyadl,’ yna, arholiad, barn, dedfryd. Y mae hefyd yn derm meddygol. Yr oedd yn ddealledig fod yr holl brawfion i gael eu rhoddi o flaen yr Amherawdwr cyn y rhoddai ei ddyfarniad. Augustus#25:21 Gr. Sebastos [hybarch, parchedig, myg], yn Lladin, Augustus (Luc 2:1), teitl crefyddol, a roddwyd ar y cyntaf gan y Senedd i Octavius (neu Octavianus), a'r hwn a wisgwyd ar ol hyny gan Tiberius a chan yr Amherawdwyr diweddaraf. Felly yr oedd yn enw teyrn‐linellol fel Pharaoh, Cesar, &c. Yr oedd Tiberius yn dueddol i'w wrthod fel yn sawru o eilun‐addoliaeth. Nero annuwiol oedd yr ‘Amherawdwr haeddglod’ presenol., mi a orchymynais ar iddo gael ei gadw nes y danfonwn#25:21 danfonwn i fyny א A B C E Brnd.; danfonwn HL. ef i fyny at Cesar#25:21 Rhoddwyd yr enw ‘Cesar’ hefyd i'r Amherawdwyr Rhufeinig Perthynai yn wreiddiol i'r teulu Juliaidd. Y mwyaf enwog oedd y cadfridog galluog Caius Julius Cesar. Yn ddiweddarach, rhoddid yr enw ‘Cesar’ i etifeddion Amherawdwyr a llywodraethwyr is‐raddol, tra y cyfyngid ‘Augustus’ i'r Amherawdwr ei hun.. 22Ac Agrippa a#25:22 a ddywedodd C E H L; gad. א A B. ddywedodd wrth Ffestus, Yr oeddwn fy hun hefyd yn ewyllysio clywed y dyn. Y fory, eb efe, y clywi ef. 23Tranoeth gan hyny, wedi dyfod o Agrippa a Bernice#25:23 Aethai gydag Agrippa i bobman, hyd y nod ar achlysuron peryglus; cymerodd ran gydag ef mewn ymdrech i osod i lawr yspryd gwrthryfelgar yr Iuddewon: Josephus: Rhyf ii. xvi. 3. gyda llawer o rwysg#25:23 phantasia, [yma yn unig yn y T.N.]. llyth: ymddangosiad; yna gorwychder, ysplander, rhwysg, [yn yr awduron Groegaidd diweddar, megys Polybius]. Y mae y plant yn canlyn y tâd, yr hwn a ymddangosodd yn yr un lle yn ei wisg frenhinol ddysglaerwych, i wrandaw ar weniaith y Tyriaid (12:21)., ac wedi myned i mewn o honynt i'r wrandaw‐fa#25:23 akroaterion [yma yn unig yn y T.N.] ‘gwrandaw‐le,’ efallai wedi ei ffurfio fel y gair Lladin auditorium. Yn yr awduron clasurol golyga ‘llith-ystafell’ (lecture‐room). Efallai fod hon yn ystafell yn y Pretorium yn Cesarea. gyda Milwriaid#25:23 Gweler 10:1; 21:31. Yr oedd pum mintai o filwyr yn Cesarea, medd Josephus. a gwŷr enwog#25:23 llyth: gwyr o enwogrwydd; exoché, amlygrwydd, hynodrwydd, rhagoroldeb. Y mae yn gyd‐ddygwyddiad rhyfedd fod Agrippa a Drusilla a Bernice wedi clywed Paul yn pregethu Crist yn Cesarea, lle y daeth eu tâd i ddiwedd truenus trwy ei wag‐ymffrost a'i hunanoldeb, yr hwn cyn hyny a laddodd Iago ac a garcharodd Petr. y Ddinas, ac wedi gorchymyn o Ffestus, Paul a ddygwyd gerbron. 24A Ffestus a ddywed, O Frenhin Agrippa, a chwi wyr oll sydd yn bresenol gyda ni, chwi a welwch hwn, ynghylch yr hwn holl luaws#25:24 Yr oedd y Saduceaid a'r Phariseaid, yn ddiamheu, wedi cyduno i'w gondemnio. yr Iuddewon a erfyniasant#25:24 llyth: syrthio i fewn a, cyfarfod; yna, cyd‐ymddyddan, cyd‐gysylltu, ceisio, ymbil, deisebu, eiriol, &c. arnaf yn Jerusalem ac yma, gan lefaru na ddylai efe fyw yn hwy. 25Eithr mi a ganfyddais na wnaeth efe ddim yn haeddu angau#25:25 Felly y tystiolaethodd Lysias (23:29), ac eto Agrippa (26:31). Dylasai Ffestus ei ollwng yn rhydd ar unwaith pan yr ymddangosodd o'i flaen; ond erbyn hyn, y mae Paul wedi apelio at y llys uchaf.; ond gan iddo ef ei hun apelio at Augustus, penderfynais ei anfon: 26am yr hwn nid oes genyf unryw beth sicr#25:26 Yr oedd Ffestus yn cyfaddef nad oedd yn deall y sefyllfa. i'w ysgrifenu at fy arglwydd#25:26 Teitl a wrthodwyd gan Augustus a Tiberius, ond un a fabwysiadwyd gan Nero, yr hwn a laddodd ei fam, ei wraig a'i athraw (Seneca), ac a osododd Rhufain ar dân, ac a erlidiodd y Cristionogion am yr hyn a wnaeth efe ei hun. Yr oedd Ffestus mewn dyryswch; ni wyddai beth i ysgrifenu at ‘ei arglwydd’; yr oedd Paul yn sicr, a chanddo feddwl ‘ei Arglwydd,’ ac yn deall Ei ewyllys.. Am hyny dygais ef yn mlaen ger eich bron chwi, ac yn enwedig ger dy fron di, O Frenhin Agrippa, fel, wedi i'r holiad#25:26 Yr anakrisis oedd yr holiad [arholiad] parotoawl i'r prawf o flaen yr ynad (Archon), er gweled a ydoedd unrhyw sail i'r cyhuddiad. Cymharer Cyfraith Prydain Fawr (True Bill). gymeryd lle, y bo genyf rywbeth a#25:26 a ysgrifenaf א B A C; i ysgrifenu E H L. ysgrifenaf. 27Canys ymddengys i mi yn afresymol, pan yn danfon carcharor, i beidio arwyddo hefyd y cwynion yn ei erbyn.
Dewis Presennol:
Actau 25: CTE
Uwcholeuo
Copi
Cymharu
Rhanna
Eisiau i'th uchafbwyntiau gael eu cadw ar draws dy holl ddyfeisiau? Cofrestra neu mewngofnoda
Cyfieithiad Newydd o'r Testament Newydd gyda Nodiadau gan Dr William Edwards. Cyhoeddwyd mewn 4 cyfrol 1894-1915.