1 Makabeo 3
3
I Joda Makabeo, filohan’ny Jiosy mpikomy
1I Joda, izay atao hoe Makabeo, no nitsangana nandimby an’i Matatià rainy. 2Nanampy azy avokoa ireo rahalahiny mbamin’izay rehetra mpomba an-drainy, ka niady tamin-kafaliana ho an’i Israely.
3I Joda no nampitombo voninahitra ny fireneny.
Rehefa nisalotra ny akanjo vy fiarovan-tena izy,
dia miendrika lehilahy goavana.
Nirongo ny fitaovam-piadiany izy
ary namory ny olona hiady.
Ny sabatra fitondran’i Joda
no niarovany ny tafika israelita.
4Teo am-pikatrohana izy dia tahaka ny liona,
toy ny bibidia mieronerona amin’ny rembiny.
5Nenjehiny sy nataony tsongo dia
ireo mpanohitra ny lalànan’i Mosesy;
ary nodorany tamin’ny afo
ireo mpanabataba ny fireneny.
6Nilefitra natahotra azy
ireo mpanohitra ny lalànan’i Mosesy,
ary nivadi-po avokoa
izay rehetra mpampanao ratsy
anoherana ny lalan’i Mosesy;
tamin’ny alalan’i Joda Makabeo,
dia niroso tsara ny fanapaham-pirenena.
7Noho ny asa vitany
dia niharan’alahelo mangidy ny mpanjaka maro#3.7 mpanjaka maro: dia i Antiôkôsa IV (3.27) sy i Antiôkôsa V (6.28) ary i Demetry I (7.26).,
fa heni-kafaliana kosa ny taranak’i Jakôba;
ka hatao tsara laza mandrakizay
ny fahatsiarovana an’i Joda Makabeo.
8Noteteziny ny tanànan’i Jodea,
ka naringany ny mpankahala fivavahana;
ary naviliny tsy hihatra amin’ny Israelita
ny fahatezeran’Andriamanitra.
9Tonga nalaza hatrany am-paran’ny tany izy,
ary navoriny indray ireo olona
efa notandindomin’ny faharinganana#3.9 ary navoriny... faharinganana: toa ny famerenana tao Jodea ny Jiosy voaenjika tany Galilea sy tany Gilehada (jereo 5.9-36, 45-54)..
Ny fandresena roa voalohany azon’i Joda Makabeo
10Namory miaramila hafa firenena i Apôlôny#3.10 Apôlôny: araka ilay mpitantara jiosy Flavy Jôsefa, dia mpitari-tafika governora tao Samaria izy., dia tafika lehibe nalainy tao Samaria, mba hiady amin’ny Israelita. 11Vao nampahafantarina izany i Joda, dia niainga hifanehatra amin’i Apôlôny, ka naharesy azy ary namono nahafaty azy; maro ny fahavalo matin’ny ratra nanjo, ary ny sisa kosa nandositra. 12Nobaboin’ny Jiosy ny fananany; ary nalain’i Joda ny sabatr’i Apôlôny, dia izany no nampiasainy an’ady tamin’ny androm-piainany sisa rehetra. 13Ren’i Serôna filohan’ny tafika sirianina fa mpiady maro sy antokon’olona mpivavaka betsaka no tafavorin’i Joda hiaraka aminy; 14dia hoy izy anakampony hoe: «Hahatonga ny tenako halaza sy hahazo voninahitra amin’ny fanjakana aho, ka hiady amin’i Joda sy ireo mpomba azy sady mpaniratsira ny didin’ny mpanjaka.» 15Dia mba lasa nanafika koa àry i Serôna; tafika goavan’ny tsy mpivavaka no niakatra niaraka taminy mba hanao valifaty eo amin’ny Israelita. 16Nony mby akaikin’ilay fiakarana i Bety-Hôrôna#3.16 ilay fiakaran’i Bety-Hôrôna (na ilay fidinan’i Bety-Hôrôna) dia teo amin’ny lalana mampitohy ny lemaka amorontsiraka sy ny lembalemba jodeanina, ka tokony ho 20 km eo avaratra andrefan’i Jerosalema (jereo 10.10-11). i Serôna, dia niainga i Joda nombà-miaramila vitsy foana hifanehatra aminy. 17Rehefa nahita ity tafika tamy hamely azy ny miaramilany, dia nanao tamin’i Joda hoe:
–Hataontsika vitsy kely ireto ahoana no fiady amin’ity tafika goavana dia goavana ity? Indrindra fa isika efa reraky ny tsy nihinan-kanina androany.
18Fa novalian’i Joda hoe:
–Mora foana ny hangejan’ny olona vitsy eo am-pelatanany ny vahoaka marobe; amin’Andriamanitra dia tsy hamaroana na havitsiana no zava-dehibe mba hahazoam-pahombiazana#3.18 And 18: ampit Mpits 7.2-8; 1 Sam 14.6.. 19Ny fandresena an’ady manko tsy miankina amin’ny habetsahan’ny mpiady fa amin’Andriamanitra Izay iavian’ny hery. 20Mandroso hamely antsika ny fahavalo feno avona sy fanoheran-dalàna mba hamono hahafaty antsika mbamin’ny vady aman-janatsika sy handroba antsika. 21Fa isika kosa miady hiarovana ny aintsika sy ny lalànantsika. 22Andriamanitra mihitsy no hampivadi-po azy eo anoloantsika; koa aza matahotra an’ireo ianareo.
23Vao nitsaha-niteny i Joda, dia niantoraka tampoka tamin’ny fahavalo; ka nivadi-po teo anatrehany tokoa i Serôna sy ny tafiny. 24Nenjehin’i Joda sy ny mpomba azy nitsontsorika ny fidinan’i Bety-Hôrôna ka hatrany amin’ny tany lemaka ireo; dia nahafatesana valonjato lahy ny miaramilan’i Serôna, ary ny sisa nandositra any amin’ny tanin’ny Filistinina#3.24 Tsy nisy intsony firenena mahaleo tena ka nantsoina hoe Filistia efa hatramin’ny taonjato fahavalo; kanefa tian’ny mpanoratra antsoina hoe tanin’ny Filistinina iny lemaka amorontsiraka iny mba hampitahana ny asa mahery nataon’i Joda Makabeo amin’ny asa mahery nataon’i Jônatàna sy i Davida (jereo 1 Sam 14;17; 2 Sam 5).. 25Izay vao niely ny tahotra an’i Joda mbamin’ireo rahalahiny, ka nihorohoro ny firenena manodidina. 26Tonga hatrany amin’ny mpanjaka ny lazany; ary niresaka ny fandresen’i Joda avokoa ny hafa firenena.
I Lisià no nasain’i Antiôkosa handrava an’i Israely
27Nisafoaky ny hatezerana i Antiôkôsa mpanjaka, rehefa nandre izany vaovao izany; ka nanome didy hamory ny miaramilany rehetra ho tafika matanjaka dia matanjaka. 28Nosokafany ny tahirin-drakiny, dia nomeny karama herintaona ny miaramilany sady nodidiany ho vonona amin’izay rehetra hilana azy. 29Hitany tamin’izay koa fa tsy nisy vola intsony tao am-batany, satria kely ny hetra azo avy amin’ny faritany andrefana. Ny anton’izany moa dia ny korontana sy loza nampidiriny tamin’ny tany, fony izy namongotra ny lalàna efa narahina hatramin’ny fahagola. 30Fanaon’i Antiôkôsa ny fandaniana sy fizaràna be loatra sady mihoatra noho ny mpanjaka rehetra talohany aza; ka natahorany ny tsy hahavita izany intsony. 31Sahirana mafy tokoa izy ka tapa-kevitra ny hankany Persia hamory hetra amin’ireo faritra any sy hanangom-bola be.
32Ka dia i Lisià#3.32a Lisià: jereo 2Mak 10.11; 11.1; 13.2., lehilahy mendri-kaja sady anisan’ireo hoe «havan’ny mpanjaka#3.32b havan’ny mpanjaka: anaram-boninahitra faratampony indrindra teo amin’ireo tandapan’ny mpanjaka seleosida na ny olo-mahatoky azy (jereo 10.89).», no napetrany hiandraikitra ny raharaham-panjakana manomboka eo amin’ny ony Eofrata ka hatrany amin’ny sisintanin’i Ejipta; 33nampisahaniny azy koa ny fikarakarana an’i Antiôkôsa#3.33 Antiôkôsa: ny tenenina eto dia ilay hatao hoe Antiôkôsa V Eopatôra (jereo 6.17). zanany lahy, mandra-piveriny; 34ary napetrany tamin’i Lisià ny antsasaky ny miaramilany sy ny elefanta#3.34 elefanta: elefanta fitondra miady izany, jereo 1.17; 6.34-37; 2Mak 11.4., ka nomeny didy izy hanatanteraka ny hevitra rehetra voakasany. Ny amin’ny mponina any Jodea sy Jerosalema, 35dia tsy maintsy handefasan’i Lisià tafika handrava sy hamongotra ny fahefàn’i Israely mbamin’izay sisa ao Jerosalema, ary hanafoana ny fahatsiarovana azy amin’izany toerana izany; 36ka olona hafa firenena no hasainy hiorim-ponenana eo amin’io tany manontolo io sy hotsinjarany izany#3.36 ka olona... hotsinjarany izany: araka ny fomban’ny Seleosidy, dia novonoina ho faty na namidy ho andevo (and 41) ireo jiosy mpikomy ary ny taniny kosa nomena voanjo vahiny.. 37Dia nentin’i Antiôkôsa homba ny tenany kosa ny antsasaky ny miaramilany, ka tamin’ny taona faha-147#3.37 taona faha-147: na hoe taona 165 tal J.K. no nialany tao Antiôkia sy nitany ny ony Eofrata ary namakivakiany ny faritra am-patrana persianina.
Nidiran’ny tafik’i Lisià i Jodea
(2 Mak 8.8-15)
38Tamin’ireo «sakaizan’ny mpanjaka#3.38 sakaizan’ny mpanjaka: jereo naoty momba ny 2.18.» no nifidianan’i Lisià an’i Ptôlemeo zanakalahin’i Dôrimeno ary koa an’i Nikanôra sy i Gôrjià izay samy kapiteny mahay; 39ka miaramila an-tongotra misy antokony efapolo sy miaramila an-tsoavaly nisy antokony fito no nalefany hiaraka amin’izy telo lahy hanafika ny tanin’i Jodea sy handrava azy, araka ny didin’ny mpanjaka. 40Dia niainga ireto kapiteny mbamin’ny miaramilany rehetra, ka nony tonga teo akaikin’i Emaosy#3.40 Emaosy: toerana tokony ho 20 km eo avaratra andrefan’i Jerosalema, ka nasian-danja mihitsy ara-tafika mba hahazoana mipaka any amin’ny tanàna masina., dia nitoby teo amin’ny lemaka. 41Vao nandre ny fahatongavany kosa ny mpandranto tamin’izany faritra izany, dia namory volafotsy sy volamena betsaka ary parapaingo, ka nitondra izany nankao amin’ny toby sirianina mba hividianana Israelita hatao andevo. Nikambana tamin’io tafika sirianina io koa ny andia-miaramila avy any Idomea#3.41a Idomea: i Idomea dia ampahan’ny faritany Edôma fahiny ka tao atsimon’i Jodea no nisy azy. sy avy any amin’ny tanin’ny Filistinina. 42Hitan’i Joda mbamin’ireo rahalahiny fa nihamafotaka ny raharaha sady efa mitoby eo amin’ny tanin’ny Israelita ny fahavalo; fantany koa ny didy nomen’ny mpanjaka hampandringana sy hampamongotra ny fireneny. 43Ka dia nifampilaza izy mirahalahy avy hoe: «Aoka isika hanangana indray ny firenentsika rava, ary aoka isika hiady ho an’izany firenentsika izany sy ho an’ny tempolintsika!» 44Dia nantsoina hivory tamin’izay ny vahoaka mba hioman-kiady sy hivavaka hangata-pitsimbinana amam-pamindrampo.
45I Jerosalema dia toy ny taniefitra tsy nisy olona;
ny mponiny tsy hita niditra
na nivoaka ny tanàna intsony;
ny tempoly voahosihosy;
ny toera-mafy voatanan’ny vahiny
ka tonga fonenan’ny hafa firenena.
Niala teo amin’ny taranak’i Jakôba ny hafaliana;
ary tsy re feo intsony ny sodina mbamin’ny valiha.
Nioman-kiady ny Jiosy
(Jereo 2 Mak 8.16-25)
46Dia nifamory ny Jiosy ka nankany Mitsepà#3.46 Mitsepà: toerana mahazatra fanaovam-pivoriana ho an’ny Israelita (jereo Mpits 20.1; 1 Sam 7.5; 1 Mp 15.22; Jer 40–41). tandrifin’i Jerosalema, satria tao fahiny no nisy toeram-pivavahana ho an’ny vahoaka Israely. 47Tamin’io andro io dia nifady hanina ireo, nandraraka lavenona teo an-dohany, ary nandriatra ny fitafiany sy nitafy lasàka; 48novelariny#3.48 Boky mihorona tamin’izany; jereo ny naoty momba ny Jer 36.2. ny bokin’ny lalàna mba hikarohany ny zavatra izay tadiavin’ny hafa firenena any amin’ny sarin-tsampiny. 49Dia nentiny ny fanamia-mpisorona sy ny voaloham-bokatra mbamin’ny fahafolon-karena, ary nasainy nijoro ny nazirita#3.49 Nazirita: jereo Nom 6.2 sy nta. nahatapitra fotoam-boady; 50ka feo avo no niantsoan’ny Jiosy vonjy tamin’Andriamanitra hoe:
–Inona no hataonay amin’ireo fanomezana ireo, ary aiza no hitondranay ireto olona ireto#3.50 Inona no hataonay... olona ireto?: very hevitra ny Israelita satria tsy mahita izay hitondrana ny fanatitra sy hanatontosana ny famaranan’ny nazirita voady, satria mbola eo am-pelatanan’ny hafa firenena ny tempoly.? 51Ny tempolinao efa voahosihosy sady nozimbazimbaina; ny mpisoronao dia misaona sy mietry tena. 52Indro ny hafa firenena tafakambana hamely anay mba hamongotra anay. Ianao mahafantatra ny kasainy hatao aminay. 53Ahoana no hanoheranay azy, raha tsy vonjenao izahay?
54Dia nitsoka trompetra ny mpivory ary nanao horakoraka mafy.
55Avy eo i Joda nanendry mpifehy vahoaka, dia mpifehy arivo sy mpifehy zato ary mpifehy dimampolo sy mpifehy folo#3.55 And 55: ampit Eks 18.21.. 56Nalefany hody araka ny lalàna#3.56 araka ny lalàna: jereo Deot 20.5-9; ireny fanafahana nomena ny Israelita ireny dia vokatry ny fitakian’ny Hasidianina, jereo ny naoty momba ny 2.42. kosa izay vao nanorin-trano na nampaka-bady na namboly voaloboka mbamin’izay natahotra. 57Dia niainga ny tafika israelita, ka nandeha hitoby teo atsimon’i Emaosy#3.57 Emaosy: jereo ny naoty momba ny and 40. 58sady nilazan’i Joda hoe:
–Aoka ianareo hirongo fitaovam-piadiana ary samia mahery fo. Mivonòna rahampitso maraina mba hiady amin’ireo hafa firenena ireo, fa tafakambana izy hamely antsika mba hamongotra ny tenantsika sy ny tempolintsika. 59Fa tsaratsara kokoa ho antsika ny maty an’ady toy izay ny mahita ireo loza hanjo ny firenentsika sy ny tempolintsika. 60Na inona na inona sitrapon’Andriamanitra, dia hotanterahiny tokoa izany.
Dikanteny Iombonana Eto Madagasikara © Malagasy Bible Society, 2004.