Daniel 2
2
Nebuchadnezzar Raotetshénhsera
1Ne tekeníhaton shiiohseratátie ne Nebuchadnezzar shihonontí꞉io, wahotétshen. Tsi naʼthaʼnikonhrá꞉ren iáh tesewátonhskwe ne aonsahó꞉taʼwe. 2Sók iahshakó꞉nonke ne raonkweʼtaʼshón꞉a ne shakonathiatonhseratkénse, tehontierónnions, rontaʼén꞉narahs, tánon ne niaʼtehotirí꞉wake ne aontahónne ó꞉ni ne ahonwaʼnikonhraientáhten ne atetshénhsera. Shahónnewe ó꞉ni ne raohén꞉ton ne ronnontí꞉io waʼthatí꞉taʼne. 3Wahshakawénhahse, “Tewakatateʼnikónrhare tsi nahò꞉ten wakatetshén꞉en. Tewakatonhwentsó꞉ni ne ahskwahró꞉ri tsi nahò꞉ten kéntonhs.”
4Waʼthonwarihwaʼserákwaʼse ne ronnontí꞉io né ne Aramaic kawennontáhkwen wáhontste, “Sanontí꞉io tsi nén꞉we sónnhek! Takwahró꞉ri ne satetshénhsera, tánon enkwaʼnikonhraientáhten.”
5Ne ronnontí꞉io washakawénhase, “Wakateʼnikonhríson ónenʼk tsi í꞉se enhskwahró꞉ri ne akatetshénhsera tánon ó꞉ni enskwahró꞉ri tsi nahò꞉ten kéntonhs. Tóka iáh thaeʼsewakwé꞉ni, enkaténnhaʼne enietshiiaʼtaratsón꞉ko kwáh tsi niió꞉re tisewahstièntare tánon ó꞉ni enkenʼtonió꞉take tsi ní꞉ioht tsi tenkahríhton ne tsi sewanonhsó꞉ton. 6Nok tókaʼ ensewakwé꞉ni ne ahskwahró꞉ri ne atetshénhsera tánon tsi nahò꞉ten kéntonhs. Tenkwarihwaʼserákwaʼse tsi enkwawíhon ó꞉ni kowá꞉nen ne kakwenienhstáhtshera. Ó꞉nen ki, takwahró꞉ri ne atetshénhsera tánon tsi nahò꞉ten kéntonhs.”
7Sók shé꞉kon tonsahonwarihwaʼserákwaʼse ne ronnontí꞉io, “Tókaʼ Sanontí꞉io né khók ahskwahró꞉ri tsi nahò꞉ten satetshén꞉en, ne enkwaʼnikonhraientáhten.”
8Eʼthó꞉ne, ne ronnontí꞉io wahaʼtewénnatehte, “Kwáh tsi niwakéron! Í꞉sewehre aétsontste ne kahwistá꞉eʼks, ne tsi sewaterién꞉tare ó꞉nen wakateʼnikonhríson 9tsi akwé꞉kon shaʼtentiótteke tsi ní꞉ioht tsi enkwahré꞉wahte tókaʼ iáh thaskwahró꞉ri ne atetshénhsera. Wesewaterihwahserón꞉ni tsi naʼtesewátere iahesewatahshónteren ne ahskwanowénhten né tsi í꞉sewehre tókaʼ nón꞉wa kaʼk tsi ní꞉ions tensewatá꞉ton ne orihwaʼshón꞉ʼa. Takhwahró꞉ri tsi ní꞉ioht natetshénhsera, eʼthó꞉ne enwakaterién꞉taraʼne tsi ensewakwé꞉ni ne ahskwahró꞉ri tsi nahò꞉ten kéntonhs.”
10Ne shakonateʼnikonhrá꞉wis, waʼthatirihwaʼseráko, “Iáh ónhka ne tsi nikakónhsa ne tsi ionhonsà꞉te thakakwé꞉ni ne aeʼsahró꞉ri Sanontí꞉io ne tsi naʼtesatonhontsó꞉ni. Iáh ónhka ne ronnontí꞉io, shé꞉kon ne kwáh ahakowanénhake ó꞉ni ne kwáh thoianerenhseraʼshátste, iáh nonwénton eʼtho téioht tsi ahshakoriʼwanontón꞉ni ne raonkwetaʼshón꞉ʼa ne shakonathiatonhseratkénse, tehontierónnions, tánon ne niaʼtehotíriwake. 11Tsi nahò꞉ten ne Sanontiióʼtshera rariʼwanóntha tsi niwentó꞉re iáh ónhka thaiekwé꞉ni eʼtho naié꞉iere kwáh nék ne ratiwenniioʼó꞉kon, tánon iáh nen né꞉ʼe ón꞉kwe skátne tehatinákere.”
12Eʼthó꞉ne káti, ne ronnontí꞉io waʼthateriahtíkhon ó꞉ni wahaténnhaʼne ne ahonwanaʼwéntho ratikwé꞉kon ne kanontiioʼtsherà꞉kon ronaterihónton ne shakonateʼnikonhrà꞉wis ne Babylonró꞉nons. 13Sók kí tsi nihotennháʼon wahonterihwahténtiaʼte ne ratikwé꞉kon ahonwanaʼwéntho, Daniel eʼtho raià꞉tare tánon ne rontenroʼshón꞉a.
Rawenni꞉io Wahonatónhahse Ne Daniel Nahò꞉ten Kenton Ne Atetshénhsera
14Thó꞉ne ne Daniel iaʼtnihtháren ne Arioch, né ne ohén꞉ton iè꞉rate ne ronnontí꞉io raonkwè꞉ta né shakó꞉nonhne, tsi niká꞉ien ronwaríhonte ne ahsakononhwariàkhon. Kwáh í꞉ken tsi wahatenʼnikón꞉raren tsi nikawennò꞉tens wà꞉rastste. 15Wahoriʼwanóntonhse ne Arioch oh nontiéren ne ronnontí꞉io tsi eʼtho niió꞉re niaháhawe iáh tehó꞉ien ne kentén꞉ron. Sók kiʼ ne Arioch wahohró꞉ri ne Daniel tsi naʼáwenʼne.
16Daniel kwáh òksaʼk eʼtho niaháre raohén꞉ton ne ronnontí꞉io wahoriʼwanóntonhse né sénha aonsahonwatinaktóthahse, né naʼónton ahohró꞉ri ne ronnontí꞉io tsi nahò꞉ten kéntonhs thí atetshénhsera, né ronnontí꞉io wahathón꞉tate. 17Thó꞉ne ne Daniel sahahtén꞉ti tánon sahshakohró꞉ri ne rontenroʼshón꞉ʼa Hananiah, Mishael, tánon ne Azariah tsi naʼáwenʼne. 18Wahshakohró꞉ri Rawenniió꞉ke nón꞉we iehonterénnaien tsi thén꞉teron ne karonhià꞉ke ronwaʼné꞉ken ne atanitén꞉ron ó꞉ni ronwariʼwanóntonhs né ahshakoʼnikonhraientáhten tsi nahò꞉ten ne iáh tehotiʼnikonhraiéntaʼs eʼthó naontáwe né tóhsa skátne ahonwatírio ne ronátiaʼke ne shakonateʼnikonhrá꞉wis ne Babylònhne. 19Eʼthó꞉ne né shonhsónta ne ioteriʼwahséhton wahonwarihótahsien né Daniel tsi nahò꞉ten wahotétshen, tánon ó꞉ni wahohsénnaien ne karonhià꞉ke thén꞉teron Rawenni꞉io: 20Daniel wahén꞉ron:
“Rawenni꞉io seʼ roʼnikonhrowá꞉nen ó꞉ni roʼshatstenhserowá꞉nen!
Ehtshennaiénshek tsi nienhénwe ó꞉ni tsi nén꞉we.
21Raónha thoniarotárhon ne tsi nikahwistà꞉eʼks tánon tsi niiawénhserons ne onhwentsià꞉ke ó꞉ni tsi watkwenhrá꞉rons;
shakonontiióhstha tánon sehshakonontiiókwahs;
à꞉seʼken raónha thahtkà꞉wahs ne attokháhtshera tánon ne kaʼnikonhraientáhtshera.
22Raónha rarihotáhsionhs tsi nahotènshonʼ né kwáh teiohnó꞉tes tánon né kariʼwahséhton;
roterién꞉tare tsi nahoténshonʼ ne wahsehtánion tsi nón꞉we ne kwáh tetió꞉karahs,
tánon kwáh raonháʼaʼk ók tehotiáʼtahton ne teiohswáthe.
23Konhsénnaienhs ó꞉ni tekonrénhsaronhs, í꞉se né Sewenní꞉io tsi takenekwenhsatátie.
Í꞉se tehská꞉wi ne attokháhtshera ó꞉ni né kaʼshatsténhsera;
tesarihwaʼserákwen né wakaterénnaien tánon takweʼnehstén꞉ni
tsi nahò꞉ten ahshakwahró꞉ri ne ronnontí꞉io.”
Daniel Wahohró꞉ri Ne Ronnontí꞉io Ne Atetshénhsera Tánon Wahaʼnikonhraiéntahte
24Sók ne Daniel tsi í꞉trate ne Arioch niionsáre, tsi niká꞉ien ne ronnontí꞉io ronnháʼon ahshakononhwariákhon né kanontiióʼtshera sakonateʼnikonhrá꞉wihs. Waʼhawénhahse, “Tóhsa shenonwahrià꞉khon. Iaʼtatiaʼténhawh né ronontiió꞉ke, tánon í꞉i enhihró꞉ri tsi nahò꞉ten kéntonhs né raotetshénhsera.”
25Kwáh katiʼ óksaʼk ne Arioch iahoiaʼténhawe ne Daniel raohén꞉ton ne ronnontí꞉io Nebuchadnezzar tánon wahohró꞉ri né ronnontí꞉io, “Shaià꞉ta shakwaié꞉nen Sitaeró꞉non né kí꞉ken enhakwé꞉ni aʼhathró꞉ri Sanontí꞉io tsi nahò꞉ten kéntonhs ne satetshénhsera.”
26Ne ronnontí꞉io wahawénhahse ne Daniel (Belteshazzar tehahsennásere), “Ahskwé꞉ni ken ne ahsekró꞉ri tsi nahò꞉ten wakatetshén꞉en tánon tsi nahò꞉ten kéntonhs?”
27Daniel waʼtharihwaʼserá꞉ko, “Sanontí꞉io, iáh né tshiateiakorí꞉wake, tehontierónnions, shakonathiatonhseratkénse, tóhka ó꞉ni ne ronteweiénstha tsi iotsistohkwarónnion ne ahatikwé꞉ni né aiesahró꞉ri tsi nahò꞉ten kéntonhs né atetshénhsera. 28Ne ók ne Rawenni꞉io karonhià꞉ke thén꞉teron, raónha rotáhshions ne kariʼwahséhtánion. Iatokaʼtén꞉ni Sanontí꞉io tsi neniá꞉wenʼne ne kenʼ eniótiehte. Ó꞉nen kiʼ enkonhró꞉ri ne atetshénhsera, tsi nahsatkáhtho tsi náhe séntahskwe.
29“Tsi nikarì꞉wes Sanontí꞉io séntahskwe, wesatétshen tsi neniá꞉wenʼne né kenʼ eniotiéhte; tánon Rawenni꞉io, tsi niká꞉ien ne reʼnéhstha ne kariʼwahséhton, wahianaʼtónhahse tsi neniá꞉wenʼne. 30Nòn꞉wa, kí kariʼwahséhton wahakotáhshiase, iáh tókaʼken sénha í꞉i kateʼnikonhrattókha tsi ní꞉ioht ne akò꞉ren, né kí ne Sanontí꞉io nahseweientéhtaʼne tsi nikéntonhs né satetshénhsera ó꞉ni ne aesaʼnikonhraién꞉taʼne né anonhtonniónhtshera tsi wesaiaʼtó꞉renʼne.
31“Sanontí꞉io, tsi wesatétshen wahsatkáhtho né sahén꞉ton í꞉kate teiotenonhianíhthon tsi nikowá꞉nen kaiaʼtón꞉ni, teiohswáthe ó꞉ni teiohstaráthe, tánon iótteron né akonwakenʼénion. 32Tsi ionontsistóhare né ionnià꞉ton ne kwáh kahwistanoronʼtsherí꞉io; né wentskweʼnà꞉ke tánon né kanentshaʼkéhshon kahwistarà꞉ken nenʼ né꞉e ionnià꞉ton; né kaiaʼkarà꞉ke tánon né kahíʼiá꞉ke ne nen né꞉e ne otsí꞉nekwahr karístatsi ionnià꞉ton, 33ne kahsinaʼkéhshon karístatsi nen né꞉e ionnià꞉ton, tánon ne wahshiʼtaʼkéhshon karístatsi nen né꞉e tekaiéston tánon ionawaʼtstahkarí꞉io.
34“Tsi náhe tehská꞉nerahkwe, kentstenhrowá꞉nen thonnitstèn꞉riaʼke tsi tionónte ne kwáh iáh ónhka kenʼ thieiakoié꞉ren, waʼtiaʼón꞉ko ne karístatsi ó꞉ni ne onawaʼtstahkarí꞉io ne wahshiʼtáke ne kaiaʼtón꞉ni, tánon waʼtewattó꞉ko. 35Kwáh óksaʼk né karístatsi ó꞉ni né ionawaʼtstahkarí꞉io, ne otsí꞉nekwahr karístatsi tekaiéston, kahwistarà꞉ken, tánon né ohwistanó꞉ron waʼtioʼteróntthoste tánon né tonsakaierontá꞉raʼne ne oʼkèn꞉ra né nó꞉nen kwáh í꞉ken tsi ioʼkèn꞉rote nó꞉nen iehwà꞉eks nakennhà꞉ke. Akwé꞉kon tsi iaʼò꞉te ienkáhawe, kwáh iáh thé꞉non thaonsakaieronníhake. Ók né otsténra tontontehiá꞉ron ionontowá꞉nen iahón꞉ton kwáh tsi niiohón꞉tsa tsi waʼkarhó꞉roke.
36“Né kí ne atetshénhsera. Ó꞉nen ki Sanontí꞉io enkonhró꞉ri tsi nahò꞉ten kéntonhs. 37Sanontí꞉io, í꞉se aonhá꞉a tehseʼshátste tsi nihá꞉ti ne Rotinontiiò꞉shon. Né Rawenni꞉io ne karonhià꞉ke thèn꞉teron wahianontí꞉iohste tánon wahiaʼshatsténhseron, né ahseʼshátsteke, tánon tahserénhsaronke. 38Í꞉se wahiakó꞉wanahte tsi nón꞉we niienakerénion ne onhwentsiá꞉ke tánon enhsheiatenʼnikón꞉raren kontikwé꞉kon ne kontírio ó꞉ni né otsiʼtenʼokón꞉ʼa. Né kanontsíne neʼtho kaiaʼtón꞉ni ne ohwistanó꞉ron ionnià꞉ton í꞉se nenʼné꞉e séntons. 39Né ne ó꞉nen iáh thaonsesaterihóntake, thiháte né rakó꞉ra tenshá꞉taʼne ók iáh nenʼné꞉e eʼtho tehoʼshatsténhsera tsi ní꞉se ní꞉ioht, tánon né nón꞉ne shá꞉ka ne ahsénhaton rakó꞉ra, né ne otsí꞉nekwahr karístatsi enkénhake ne rakó꞉ra, tánon raónha onhwentsakwé꞉kon enhaiatakwení꞉ioke. 40Tánon thò꞉ne káti shé꞉kon kaieríhaton ienshatotáhsi ne rakó꞉ra, eʼtho nenhaʼshátsteke tsi ní꞉ioht ne karístatsi, tsi naʼtewattokwátha tánon kwáh akwé꞉kon niaʼtekahríhtha, tánon kwáh né karístatsi akwé꞉kon niaʼtewattokwá꞉tha eh kiʼ ní꞉ioht tsi tenwattókwate ó꞉ni teniakohskwà꞉serahkwe ratikwé꞉kon ne thotihén꞉ton né ratikoráhshon. 41Tánon ó꞉ni wahsatkáhtho tsi tewahsiʼtónton ó꞉ni tsi tewahiakwirón꞉ton né kaiaʼtón꞉ni tekaiéston né ionawatstahkarí꞉io tánon ne karístatsi. Ne nenʼné꞉e kéntonhs ne onkwehshón꞉ʼa tsi iáh shahotirí꞉wa thakénhake, ká꞉roʼ nikaʼshátste tsi ní꞉ioht né karístatsi, áseʼken karístatsi tánon ionawaʼtstahkarí꞉io tekaiéston. 42Ne ohiakwí꞉ra—ohstónha karístatsi tánon ionawaʼtstahkarí꞉io tekaiéhston—né nenʼné꞉ʼe kéntonhs tsi iokwenhrá꞉ron né tsi kanakerahserá꞉ien enkaʼshátsteke tánon eniokwenhrá꞉ron tánon eniotsiʼióʼhake. 43Tánon tsi wahsatkáhtho né eʼtho karístatsi tsi tekaiéhston ne ionawaʼtstahkarí꞉io. Né ne kéntonhs né ratikó꞉ra né꞉ʼe nón꞉we nikanakerahserá꞉ien enhonteʼnién꞉ten né ahshakotihweʼnón꞉ni né raotihwà꞉tsire tsi naʼtehonatateniaktén꞉ni, ók iáh kiʼ thahonaterihwahténtiaʼse, iáh sénha tsi kiʼ ní꞉ioht né karístatsi tánon ne ionawaʼtstahkarí꞉io tekáiehston. 44Né꞉ʼe nenkahá꞉wike né ratikoráhshon tsi ionhwentsiá꞉te né Rawenni꞉io ne karonhià꞉ke enhanakerahserón꞉ni né ne iáh nonwén꞉ton thiiaontókten. Iáh ó꞉ni nonwén꞉ton thiiakonwaʼshén꞉ni, nok kwáh ienkakóntahkwe tsi eniakotkóntenʼ né ó꞉ia raotinakeráhsera tánon eʼthó꞉ne tsi nén꞉we tsi enkatátie. 45Ne ki tsi nikéntonhs, tsi wahsatkáhtho né onén꞉ia tonnitstén꞉riaʼke tsi tionónte. Né ne kwáh iáh ónhka kenʼ thieiakoié꞉ren, tánon waʼtiaón꞉ko ne kaiaʼtón꞉ni né karístatsi ionnià꞉ton, tánon né otsí꞉nekwahr nikaristò꞉ten, ionawaʼtstaʼkarí꞉io, tánon ne kahwistarà꞉ken, ó꞉ni ne ohwistanó꞉ron. Rawenni꞉io ne roʼshatstenhserowá꞉nen iahró꞉ris Sanontí꞉io, tsi neniawénhseron tánon tsi nahò꞉ten tá꞉we, waʼkonhró꞉ri kwáh tsi ní꞉ioht tsi satetshénʼen, ó꞉ni takónnion tsi nahò꞉ten kentonhs.”
Ne Rononti꞉io Waʼthorihwaʼserá꞉kwaʼse Ne Daniel
46Ne ronnontí꞉io Nebuchadnezzar onhwentsià꞉ke waʼthatshákete ó꞉ni wahaténhnhaʼne ne aterennaienthahtsherá꞉kon tsi akonwatiatátsaʼahte ne katshé꞉nen tahonwarénhsaron ne Daniel. 47Né ronnontí꞉io waʼthorihwaʼserákwaʼse ne Daniel rá꞉ton, “Thí Rawenni꞉io tsi niká꞉ien ne ehtshénnaienhs, ne raonhá꞉ʼa thaʼshátste tsi nihá꞉ti ne niioʼokón꞉ʼa, raónha thieshakoiá꞉ner ne rotinontiióshon, tánon raónha ó꞉ni reʼnéhstha ne kariʼwahsehtánion. Né aorì꞉wa wahskwé꞉ni wahsheʼnikonhraién꞉tate ki kariʼwáhsehton.” 48Eʼthó꞉ne ó꞉nen wahohsennakarátate né Daniel, iaweʼtowá꞉nen wahowíhon né ioià꞉nereʼs, wahorihónten tsi watonhwentsá꞉ien né Babylonne, tánon raónha ohén꞉ton iaʼthótahste tsi nihá꞉ti ne kanontiióʼtshera raonkweʼtaʼshón꞉ʼa ne shakonateʼnikonhrá꞉wihs. 49Ne Daniel wahoriʼwanóntonhse ne ronnontí꞉io, né ahshakorihónten ne Shadrach, Meshach, tánon ne Abednego né ahonterihwatstériste tsi niioterihwatié꞉ren tsi tkanakerahserá꞉ien ne Babylònhne; ók tsi naʼáwenʼne, ne Daniel kanotiiotsherá꞉kon ne nón꞉we nihenteróntakwe.
Matthew, Mark, Luke, and John were translated by Sosé Onasakenrat and published by the Montreal auxiliary of the British and Foreign Bible Society in 1880. The text of these books is in the public domain.
The text of the following books is copyright © Kanien’kehá:ka Aotióhkwa Tehatiwennaténie’s Kahiatonhseratokénhti (Mohawk Bible Translation Team): 2 Corinthians (2001), Jonah (2002), Ruth (2005), Daniel (2005), Esther (2006), and Proverbs (2007).
All other text is copyright © Harvey Satewas Gabriel, 2023.