Daniel 11

1Ya intuluy din lala'in himmapit an inalinay, “Ha"in damdamay gun bimmadang ay Michael an nete"ah din hopap#11:1 Unu hidin 539 B.C. di nun'alian Darius an iMedia hi engganad ugwan. 2At ad ugwan ya pa'addonglom, Daniel, tun ibaag'u ti waday opat an aptan hinan mahayhaynod an mun'alid Persia, mu henen miyapat#11:2 Hay ngadana ya hi Xerxes I (486-465 B.C.). ya nidugah di abalinana ya un danen tulu#11:2 Hay ngadanda ya (1) hi Cambyses (530-522 B.C.), ya (2) hi Pseudo-Smerdis (522 B.C.), ya (3) hi Darius I (522-486 B.C.). an dumalat nan inadangyana, at abalinanan honogon nan tatagu ta umuyda gubaton ad Greece. 3Ya wada goh di ohan nidugah di abalinanah did Greece an mun'ali, at atonan amin di pohdona.#11:3 Hay ngadana ya hi Alexander an Nidugah (unu Alexander the Great, 336-323 B.C.). Ya do'ol di hakuponah pumpapto'ana. 4Mu himbumagga ya ma'abak, at mun'opat an magogodwa nan pumpapto'ana.#11:4 Bahaom nan footnote di Dan. 8:22 ta innilaom di ngadanda. Mu bo'on nan holagnay mangipapto',#11:4 Ti nan opat an general an numpapto' hi tindalunay nangipapto'. ya adi goh umat hidin pumpapto'anay ma'at ti maploh nan pumpapto'ana ta midat hinan udumna.

5Ya nan alih appit hi agwan hi un hagangon di buhu'an di algaw hi ad Egypt#11:5 Hay ngadana ya hi Ptolemy I Soter (323-285 B.C.). ya ongol di abalinana mu nan ohan upihyalna,#11:5 Hay ngadan ten upihyalna ya hi Seleucus I Nicator (311-280 B.C.). ya nidugdugah di abalinana ya un hiya, at umuy mumpapto' hinan udum an babluy.#11:5 Hay babluy hi impapto'na ya ad Babylon. 6Mu unat goh maluh di atnay tawon ya ipiyahawan nan alid Egypt#11:6 Hay ngadana ya hi Ptolemy II Philadelphus (285-246 B.C.). han babain imbaluynah#11:6 Hay ngadan nan babain imbaluyna ya hi Berenice. nan lala'in imbaluy din upihyalna an nan alid Syria#11:6 Hay ngadana ya hi Antiochus II Theos (261-246 B.C.). ta way atondan mun'unnudan. Mu la'tot ya mapogpog din pun'u'unnudanda, at mapatoy nan babai, ya nan ahawana, ya hi amana, ya ta"on nan tagalada.#11:6 Hay na'at ya impapatoy Laodice (an nan nahhun an ahawan Antiochus II Theos ya un mumbentan hi Antiochus II ay Berenice) da Berenice ay Antiochus II Theos. Hi aman Berenice an hi Ptolemy II Philadelphus ya natoy goh eden timpu (mu agguy nipapatoy). 7Mu la'tot ya waday ohah nan tutulang din babaih mun'alid Egypt#11:7 Nan lala'in agin Berenice an hi Ptolemy III Euergetes (246-221 B.C.). hi mangubat hinan titindalud Syria,#11:7 Didanay titindalun Seleucus II Callinicus (246-226 B.C.). at abakona dida.#11:7 Nan lala'in agin Berenice an hi Ptolemy III Euergetes ya pinatoynah Laodice ti impapatoynah Berenice ya nan ahawana. 8Ya pun'ibangngadnad Egypt nan numbino'ob'on an bululda, ya nan numbino'ob'on an miyammah nan nun'anginan gina'u, ya nan silver, ya balitu'.#11:8 Na'at hidin 525 B.C. hidin nangabakan Cambyses an iPersia ay dida. At adina mahkay gubaton ad Syria. 9Mu hin'alina ya nan alid Syria ya nomnomonan gubaton ad Egypt, mu adi dumatong, ya numbangngad. 10Mu nan imbabaluy den alid Syria#11:10 Hay ngadanda ya da Seleucus III Ceraunus (226-223 B.C.) ay Antiochus III an Nidugah (223-187 B.C.). Ya hay ngadan amadan mumpapto' ad Syria ya hi Seleucus II. ya mundadaandan umuy mangubat ad Egypt, at amungonday do'ol ahan an tindaluda, ya manapdapuhdan umuy hinan na'allup an babluy.#11:10 Heten babluy ya ad Raphia hinan Palestine.

11Mu nidugah di bungot nan alid Egypt,#11:11 Hay ngadana ya hi Ptolemy IV Philopator (221-203 B.C.). at honogonay do'ol ahan an tindaluna, at abakona dida.#11:11 Hay na'abak ya da Antiochus III an Nidugah (223-187 B.C.) an numpapto' ad Syria, ya na'abakdad Raphia hidin 217 B.C. 12Ya mumpahiya an dumalat nan pangabakana ya nan pamatayanah nan do'ol an tindalu.#11:12 Hi Polybius an nuntudo' hinan na'na'at hidin nangubatanda ya inulgudnan nun'a'atoy nan 10,000 an titindalunan mundaldallanan. Mu adi minaynayun henen gunna pangabakan 13ti nan alid Syria ya amungona goh di do'do"ol an tindalu ya un din hopapna. Ya awni ta maluh di do'ol hi tawon at ipanguluna dida an way ohaan waday almasda.

14Ya henen gutudna ya do'olday mamuhul hinan alid Egypt#11:14 Hay ngadana ya hi Ptolemy V Epiphanes (203-181 B.C.). an ta"on un nan adi umunud hi Uldin an nan i'ibbam an holag Israel an dumalat nan nomnomnomondan pumhodanda,#11:14 Dida ya Hudyun niddum ay Antiochus III an Nidugah (223-187 B.C.). mu adida damdama mangabak.#11:14 Nan general an impapto' nan titindalun Ptolemy V Epiphanes an hi Scopas ya inabakda nan ni'bohhol hidin 200 B.C. 15Ya hi awni ya honogon nan alid Syria nan titindaluna ta li'ubonda nan na'allup an babluy.#11:15 Hiyah ne siudad ad Sidon. Ya nan titindalud Egypt ya mi'id di ologdan mangabak ay dida an ta"on un nan mun'abi'ah an titindaluda ya ma'abakda. 16At henen alid Syria#11:16 Hay ngadana ya hi Antiochus III an Nidugah (223-187 B.C.). Hidin 197 B.C. ya inabaknay Hudyud Palestine. ya atonan diday pohdona, ya mi'id ah way abalinanan mangipadinong ay hiya. Ya ta"on nan babluy nan tatagun Apo Dios ya hakupona goh, at pa"iona. 17Ya hay nomnomon goh nan alid Syria ya honogona nan titindaluna ta umuyda mi'tulag hinan alid Egypt ta way atondan mun'u'unnudan ta ipiyahawanay ohah nan babain imbaluynah#11:17 Hay ngadan nan babain imbaluyna ya hi Cleopatra I. nan alid Egypt,#11:17 Hay ngadan nan alid Egypt ya hi Ptolemy V Epiphanes (203-181 B.C.), ya inahawanah Cleopatra I hidin 194 B.C. mu henen babain imbaluyna ya adina unudon hi amana ti nan ahawanay pangiyunnudana. 18At nan alid Syria ya hidih nan babluy hinan pingit di baybay di immuyda ginubat, ya hinakupday do'ol an babluy. Mu wada han ap'apun di tindalun mangabak ay dida,#11:18 Hay ngadan nan ap'apun di tindalun Antiochus III an Nidugah ya hi Lucius Cornelius Scipio Asiaticus an iRome, ya inabakna nan apunan hi Antiochus hidin gubat ad Magnesia hinan Provinciad Asia Minor hidin 190 B.C. at mapogpog nan pumpahpahiyaana ti mumbangngad ay hiya nan ina'inatna. 19Ya heden pumbangngadanah nan na'allup an babluyna ya waday nappuhih ma'at ay hiya, at hiyah ne apogpogan di nitaguana.#11:19 Hidin 187 B.C. ya impadah Antiochus III an nan Nidugah an nama"ih nan ohan timpluh nan Provinciad Elymais ta hinamhamnay gina'uh di, mu natoy hidin nama"iana.

20Ya heden alin mihukat ay hiya#11:20 Nan imbaluy Antiochus III an Nidugah an hi Seleucus IV Philopator (187-175 B.C.) di nipallog ay hiyan nun'ali. ya munhonag hinan tataguna ta mun'amungdah buwit#11:20 Hay ngadan nan lala'in mumpapto' hi pihhuna ya hi Heliodorus. ta middum hinan inadangyanah nan abungna. Mu adi madnoy ya waday mamatoy ay hiya.”#11:20 Impapatoy Heliodorus hi Seleucus IV Philopator.

21Ya intuluy nan anghel an himmapit an inalinay, “Waday mihukat ay hiyan mun'ali#11:21 Hay nihukat ay hiya ya nan aginan hi Antiochus IV Epiphanes (175-164 B.C.) an nappuhiy pangatna, at hiyanan mid namnamanan mun'ali, mu himbumagga ya nun'ali an dumalat di layahna 22ti pun'abakna nan do'ol an tindalun buhulna, ya nun'ipapatoyna dida an ta"on nan Nabagtun Padi.#11:22 Mi'id di biyang Antiochus IV Epiphanes an mihukat an mun'ali ti waday lala'in imbaluy Seleucus IV Philopator an hi Demetrius I, mu gapu ta ung'ungnga at pinilit Antiochus ta hiyay nun'ali. Hay ngadan nan Nabagtun Padi eden timpu ya hi Onias III, ya pinatoyda hiyah din 170 B.C. 23Ya do'ol di babluy hi mi'lammung ay hiya ti pun'ilayahana didah nan puntutulaganda. At ta"on un itang di mamhod ay hiya mu nidugah di abalinana. 24Ya nonongan hinakupna nan numbino'ob'on an adadangyan an provincia,#11:24 Hatun babluy ya ad Palestine ya ad Egypt. mu din o'ommodnah din penghana ya mid ahan umat hinah inatda. Ya pun'ipiyapongnah nan mangiyunnud ay hiya nan nun'anginan gina'un hamhamona. Ya ta"on un nan nun'ahamad di allupna an babluy#11:24 Ad Egypt. ya nomnomonan gubaton ta abakona. Mu la'tot ya mapogpog hanan gunna ato'aton.

25Ya amungona nan do'ol an tindaluna ta umuyda gubaton ad Egypt. Mu nan alid Egypt#11:25 Hay ngadana ya hi Ptolemy VI Philometor (181-146 B.C.). ya nan do'ol an tindaluna ya nidadaandan mangubat ay dida, ya natultulidda, ya mun'abi'ahda. Mu ma'abakda ti mabalbaliyanda 26ti ta"on hanan gun me"an ay hiyan ali ya patayonda hiya. Ya do'ol di mun'atoy hinan tindaluna, at ma'ubahda. 27Ya daden duwan ali#11:27 Hay ngadanda ya da Antiochus IV Epiphanes ay Ptolemy VI Philometor. ya mangandan duwah nan ohan lamehaan, mu way ohaan nappuhiy nomnomnomona. Mu adi mipa'annung hanan ninomnomdan ma'at ti agguy nadatngan heden gutudnah a'atana. 28Ya mumbangngad heden alid Syria hinan babluyna an do'ol di pun'ita'inah nan nun'anginan gina'un hamhamonah nan gubat. Mu hay ninomnomnah mahhun ya e'wanad Jerusalem ta pa"ionay pangulug di tatagun Apo Dios hidi ya un mahkay mumbangngad hinan babluyna.#11:28 Hidin 169 B.C. ya impahamham Antiochus IV Epiphanes nan Timplun Apo Dios ad Jerusalem, ya impapatoyna nan do'ol an Hudyuh di, ya impadinongna nan titindalu ta mid mamohol ay hiyah di.

29Ya awni ya madatngan nan umuyna goh gumubatan ad Egypt, ya nat'on di ma'at ay hiya an adi umat hi ma'at hi hopapna. 30Ti umuy nan iKittim an mumpunlugandah nan pupul#11:30 Hay numpapto' hinan do'ol an pupul ya hi Popilius Laenas. ta diday mamuhul ay hiya, at tuma'ot ay dida. At mumbangngad an e'wana goh ad Jerusalem ta ipuhaynay bungotnan dida ta inaynayunan pa"ion di pangulug nan tatagun Apo Dios, ya ipattignay pamhodnah nan tatagun man'ug hinan pangulugda.

31Ya ta"on un nan tindaluna ya adida e'gonan nan me'gonan an Timplu, ya ipadinongda nan onong an ma'at hi abigabigat ta ihukatda han nidugah an atata'ot an puma"i.#11:31 Impipata'dog Antiochus IV Epiphanes nan pun'onngan di bululna an hi Zeus Olympius hidin 168 B.C., ya hay nangipipata'dogana ya hinan Timplun Apo Dios ad Jerusalem. Ya waday nangali an ene'nongnay babuy enen pun'onngan ta puhiona nan Timplu. Henen na"appuhin inatna ya ipa"elna nan ma'at hi udum di algaw hinan Punligatan di Tatagu ti aton goh AntiKristu (Mat. 24:15; Lk. 21:20). 32At umat hinay aton nen ali an balbaliyana nan tatagu, at du'gonda nan me'gonan an tulag ta middumdan hiya. Mu nan tatagun nahamad di pangulugdan Apo Dios ya adida ahan unudon hiya.

33Mu nan udum an paligaton nan alih na'amtang ya hanan nun'anomnoman an mumpangipangpangulu ya nan manugun hinan do'ol an tatagu. Mu mun'apatoyda nan udum hinan gubat, ya makaphul di udum, ya moghob di udum, ya mahamham di gina'un di udum, ya mibaludday udum. 34Ya un itang di bumadang ay dida,#11:34 Ma'abbungot nan Hudyuh din nangipita'dogan Antiochus IV Epiphanes hinan pimmuhin pun'onngan hinan Timplun Apo Dios ad Jerusalem, at ente"adan nangubat ay hiya ya nan titindaluna. Hay babluy hi na'amunganda ta munnomnomdah atondan gumubat ya ad Modein an wah nan duwampulu ta han pitun kilomitluh appit hi iggid hi un hagangon di buhu'an di algaw an mipalpud Jerusalem. Hay a'ap'apuda ya da Mattathias Maccabeus ya nan imbaluynan hi Judas Maccabeus, ya hidin 165 B.C. ya inabakda da Antiochus IV Epiphanes. Ya hidin December 25, 165 B.C. ya indawatday balbalun maleneh an pun'onngan ay Apo Dios. mu ta"on hi un way do'ol hi mamhod an middum ay dida ya layahda ti unda pangal'ali. 35Ya danen nun'anomnoman ya mun'apatoyda ta hiyay dumalat hi ipaphodan di ugalida. Ya ma'at an amin hanan punligatan ta engganay magtud di ninomnom Apo Dios hi a'atana.

36Mu henen alid Syria#11:36 Heten ali ya bo'on hi Antiochus IV Epiphanes mu hay ipa"elna ya hi AntiKristu (unu nan Mi'bohhol ay Jesu Kristu). Ya manu ay bo'on hi Antiochus IV Epiphanes ti nan nehnod an nibaag di aatna an nitudo' hinan Dan. 11:36-45 ya agguy na'at ay hiya an ta"on un waday nipaddungana (II Thess. 2:3-12; Rev. 13:5-8). ya umat hinay gunna aton an nan pohpohdonay atona. Ya mumpahpahiya ti alyonay un nidugdugah di abalinana ya un an amin nan madayaw an ta"on nan na'abbagbagtun Dios. Ya inaynayunan aton hana ti hiyah ne inyabulut Apo Dios hi ma'at tuwali ta engganah un ma'udyaan di bungot Apo Dios hinan tataguna. 37Ya hene goh an alid Syria ya adina haghaggungon an e'gonan nan dinayaw din o'ommodna, ya adina kulugon nan malgom an ta"on un nan binabaiy mangal'alu' ay hiya ti mumpahiya hiya. 38Mu un ohay kulugona an nan adi mattig anu an mun'adug hinan nun'ahamad an allup ta hiyay pange'nonganah nan balitu', ya silver, ya nan nanginan batu, ya nan nun'anginan gina'u. Mu hana ya agguy ahan dinayaw din o'ommodna. 39Mu henen kinulug nan udum an tataguh nan udum an babluy di pumpabadangana anu ta gubatona nan abablubabluy an nun'ahamad di allupna. Ya hanan mangiyunnud ay hiya ya pun'ap'apuona didah nan tatagu, ya idatana didah luta.

40Ya heden agadyuhan di apogpogan di pumpapto'an nen ali ya gubaton nan alid Egypt hiya. Mu amungon den alid Syria nan do'ol an tindalun mumpunlugan hinan gumo' an kalesan punluganan di mi'gubat, ya nan mumpungkabayu, ya nan mumpunlugan hi pupul ta pa"ionday numbino'ob'on an abablubabluy an paddungnay unda pun'ilayud. 41Ya ta"on un ad Israel ya gubatonda goh. Ya do'ol ahan di pumpatoyda, mu nan babluy ad Moab, ya ad Edom, ya nan na'angang an holag Ammon an mumpumpapto' ya diday adi ma'abak 42ta hakuponan amin nan do'ol an babluy an umayana an ta"on ad Egypt. 43Ya hamhamonan amin nan mun'apla'an an gina'ud Egypt an nan balitu', ya nan silver, ya nan udum an nabalul. Ya nan iLibya, ya nan iSudan ya humukuda ta mumbalindah baalna.

44Mu mipa'innilan hiyan waday hapit an malpuh appit hi buhu'an di algaw, ya appit hi iggid hi un hagangon di buhu'an di algaw an mangipata'ot ay hiya. At nidugah di bumungtana, ya umuydan mumpamatoy hinan do'ol an tatagu. 45Ya iyammaday do'ol an tuldan abung hinan numbattanan nan Baybay an Mediterranean ya hinan awadan di Timplun Apo Dios ti adina ahan ta'tan hi Apo Dios. Mu heden adatngan di atayana ya mi'id ah ohah mamadang ay hiya.”

Currently Selected:

Daniel 11: NHAD

Highlight

Copy

Compare