SAN MATEO 26
26
Cwó² tsá² júu³ ruu'²¹i xiiala ilí² li'³i Jesús
1Joon mo gatséi¹ faa'²¹a Jesús 'e júu³ lo gajin'²in sɨɨ'²¹ɨ tsá² tya'a:
2―Niñí²oo' jee²¹² tún² jmɨɨ²¹² itɨ́² jmɨɨ²¹² cwaa'²¹ jmɨɨ²¹² 'e unsii²¹ tsá² Israel, pascua. Joon ijaan'²¹mo tsá² jna, 'e lɨ́ɨ¹na Ruu'²¹na Tsá², itéen¹in tsá² jna tsaa'¹ crúu¹³.
3Joon 'in tyʉ'² to² tya' untsá² coon'¹³ 'in tɨfo'² tya' ley coon'¹³ tsacøøi'¹³ tya' tsá² Israel gauncaain²¹ yaai tyani 'nʉ́¹ lɨ tyíin¹ Caifás 'in tyʉ́² to² nifu tya' untsá² do. 4Joon do‑o gasɨ́ɨ²i xiiala ijmáa¹a insaan'¹an Jesús coon'¹³ júu³ tajuu²¹ joon ijnga'²mo 'ido.
5―Pe jo lí² jee²¹² jmɨɨ²¹² jee²¹² ―gajin'²in― tsʉ ito'² tsá² mɨɨ'¹³ 'áai¹.
Jaain²¹ tsamɨ́² gadʉʉ'¹ʉ jmɨɨ²¹ jmafuu²¹ tya' Jesús
6Joon la 'ɨɨ²¹² taain¹ Jesús fuu²¹ Betania tyíin¹in tya' Simón, 'in nigacón² jmoowúu¹ 'e jgoo'²¹ tya'a. 7Joon ga'í²i jaain²¹ tsamɨ́² 'in tyán¹an coon²¹ sɨ́² lɨ cuun²¹² alabastro sɨ'o² jmɨɨ²¹ jmafuu²¹. Joon 'e jmɨɨ²¹ jmafuu²¹ do 'áai¹ tyíin¹ cuu². Ga'í² 'in tsamɨ́² do tya' Simón. Joon la jee²¹² tyíin¹ Jesús lɨ si'² mesa joon ga'ee²e 'in tsamɨ́² do 'e jmɨɨ²¹ jmafuu²¹ do yʉ' tyi² Jesús. 8Joon mo ganí² tsá² tya' Jesús 'elo gatsá² 'nii'²¹‑tsi gajin'²in:
―¿'Ee galɨ'²ɨ 'e un'ɨ́ɨ¹ɨ 'in tsamɨ́² no 'e jmɨɨ²¹ jmafuu²¹ no? 9Li²‑i tsa'nɨɨ²¹ɨ' no, lɨ́ɨ¹ incɨ́in¹ 'e no. Joon lí²‑i cwoo¹³o' tsá² tañíi².
10Joon mo galili'³i Jesús xiiala sɨ́ɨ²i 'ido joon gajin'²in:
―¿'Ee lɨ' untyíi² 'naa' 'in tsamɨ́² lo? 'E nigajmaa¹a no 'e tyʉ́²‑ʉ no tyiia. 11Coon²¹ tøø²mo taan²¹²naa' coon'¹³ 'in tañíi² pe jna jo tyíin¹³na jee²¹² 'naa' coon²¹ tøøi². 12'A nisuun¹un 'in tsamɨ́² no 'e jmɨɨ²¹ jmafuu²¹ lo tyiia lawa 'e tyaa¹ tyʉ́² 'e tɨ li 'á¹moo. 13'E la ja'²mo fuu²¹²uu 'naa', doñixiia' la 'úui¹ juncwii²¹ 'e cwó¹ tsá² júu³ tyʉ́² tya' xiiala itiin'¹³ tsá² joongɨ ityá²a tsá² júu³ la lɨ' 'e gajmaa¹a 'in tsamɨ́² lo. Joon itɨ'²‑tsi tsá² 'ii ―jin'² Jesús
Gajmaa¹a Judas júu³ røø²¹ coon'¹³ tsá² i'nɨ́ɨ¹i Jesús
14Joon jaain²¹ jee²¹² 'in dyatooin¹ tsá² tya' Jesús, 'in sii²¹ Judas Iscariote, gangó¹o ngafee'¹³i 'in tyʉ'² to² tya' untsá² 15joon gajin'²in:
―¿Xiiati cuu² cwoo²oo' wa' jaan'¹³na Jesús do tyii'?
Joon 'in tsá² do gacwo'¹o Judas dyadya¹ cuu² cwataa²¹. 16Joon tsifu joon ga'láa² Judas 'wii²¹² 'noo'¹o xiiala lí² jaan'²¹in Jesús.
Mo gagøø'²¹ø Jesús coon'¹³ tsá² tya'a lɨ gatséi¹
17Joon mo ga'láa² 'wii²¹² jmɨɨ²¹² coon²¹ tya' 'e jmɨɨ²¹² gatɨ́² do mo gøø'²¹ø tsá² 'iñi'¹ 'e jo tyiian'³ jeei¹, 'in tsá² tya' Jesús gangatyéen¹in lɨ tyíin¹ Jesús joon gaunngɨɨ¹ɨ:
―¿Xiia 'iin²¹²u'un ityaa²¹a'a tyʉ́² ityee²e' tya' jmɨɨ²¹² pascua lo?
18Joon gañii¹i:
―Cwolíin²naa' lɨ náa¹ fuu²¹ no joon cwosii'¹³duu' jaain²¹ tsá² tyíin¹ do joon fú²uu': “Tɨfó² tyi' jin'²in: 'E tɨ lɨ tɨ́² 'ii'²¹ tya'a joon fu tyi'i 'iin²¹²in jmaa'¹³a jmɨɨ²¹² pascua coon'¹³ tsá² tya'a.”
19Joon 'in tsá² tya' Jesús do gajmaa¹a la to² tyʉ'²ʉ joon gatyaa¹ tyʉ́² idø'²ø tya' jmɨɨ²¹² pascua do.
20Joon mo canʉʉ²¹ jmɨɨ²¹² joon nanéei¹ Jesús coon'¹³ dyatooin¹ tsá² tya'a idø'²ø. 21Joon la jee²¹² lɨ néei¹ gøø'²¹ø gajin'²in Jesús:
―'E la ja'²mo fuu²¹²uu 'naa', jmoo²¹ joon jaain²¹ jee²¹² 'naa' in'nɨ́ɨ¹³naa' jna².
22Joon tsifu joon gajmaa¹a tsá² tya'a fa'í³ 'áai¹. Joon garóon²on tɨ' jaain²¹ tɨ' jaain²¹ gaunngɨɨ¹ɨ Jesús:
―Ña'ñʉ'¹ʉ', ¿tɨ jna‑a 'i?
23Joon gañii¹i Jesús gajin'²in:
―'In tyé³e'e coon²¹ wúu¹ coon'¹³, 'i‑i 'i in'nɨ́¹i jna. 24'Ná¹‑a tsín¹ jiin'¹³ la jin'² ni jí² tya' Dios cwáain¹ tya' 'in Ruui'²¹ Tsá² pe ifúu² 'in 'nɨ́¹i Ruui'²¹ Tsá² do. Tyʉ́²gɨ tya'a wa mo'o jo galiseen²¹mo.
25Joon Judas, 'in tɨ li 'nɨ́¹i 'ii, gajin'²in sɨɨ'²¹ɨ Jesús:
―Tɨfo'² tyi', ¿tɨ jna‑a 'i?
Joon Jesús gañii¹i gasɨɨ'²¹ɨ Judas jin'²in:
―Jiin'¹³ la joon niga'ɨ¹‑'o'o 'nʉ.
26Joon la jee²¹² gøø'²¹ø gatɨɨ²¹i Jesús coon²¹ 'iñi'¹, gacwo'¹o 'maai'¹³ Dios, joon gajmaa¹a jmai'²xʉ jee²¹² tsá² tya'a joon gajin'²in:
―Tyee²ee', tsʉ la lɨ ngú¹ taan²moo lo.
27Mo ngayuui'¹³ joon gatɨɨ²¹i coon²¹ po'³xʉ lɨ sɨ'ó¹o jmɨ'³ wuunjøø'³ joon gacwo'¹o 'maai'¹³ Dios. Mo ngayuui'¹³ joon gacwo'¹o tsá² tya'a gajin'²in:
―'Iin²¹iin' 'elo jileei'²¹ 'naa', 28tsʉ 'e lɨ la lɨ jmɨ¹ 'ǿø³moo lo 'e tɨ li tʉ́n¹ʉn joon coon'¹³ 'elo itsín¹ 'e júu³ 'múui². Joon 'e jmɨ¹ 'ǿø³na itʉ́n¹ʉn lo i'iin² tsaa² tya' tsá² fúui¹. 29Pe fuu²¹²uu 'naa' jo 'e i'né³e'gɨ' caain²¹ 'e jmɨ'³ wuunjøø'³ lo coon'¹³ 'naa' ca mi tɨ jmɨɨ²¹² ityʉ'² Ñʉ'³ʉʉ tó² tsá², joon jmɨɨ²¹² joon i'né³e' tún¹ coon'¹³ 'naa'.
Jmo'² Jesús júu³ Tʉ́³ 'e ijin'²in 'e jo cwii¹in Jesús
30Joon mo ngayuui'¹³ ga'øø¹ø coon²¹ Salmo joon ngalíin²mo coon'¹³ tsá² tya'a fu yʉ' moo'²¹ Olivos. 31Joon gajin'² Jesús sɨɨ'²¹ɨ tsá² tya'a do:
―'E 'woo¹ no jilee'²¹naa' ixée¹mo‑'oo' coon'¹³ jna tsʉ ni jí² tya' Dios 'e jin'²in: “Ijngaa'¹²moo 'in 'aa¹i joo'saa'²¹ joon ixée²i joo'saa'²¹ tya'a.” 32Pe mi yuui'¹³ injmá¹a Dios injiin'¹in jna iníi³ii jéei¹³gɨ lagɨ 'naa' fu lɨ sii²¹ Galilea.
33Pe jin'² Tʉ́³ gañii¹i:
―Xʉfiin'¹³ jileei'²¹ 'in catyaai² no ixée²i‑tsi coon'¹³ 'nʉ pe jna lo jo jmɨɨ²¹² xée²i‑tsii coon'¹³ 'nʉ.
34Pe Jesús gajin'²in gasɨɨ'²¹ɨ Tʉ́³ do:
―'E la ja'²mo fuu²¹²uu 'nʉ, 'nɨ¹ naa'¹³ ifoo¹³'o 'e jo cwii¹un jna la nʉ'gɨ i'oo¹o tuuitsáa².
35Pe Tʉ́³ do‑gɨ gajin'²in tún¹:
―Xʉfiin'¹³ júun³moo coon'¹³ 'nʉ pe jo fo'³oo wa'a jo cwii¹na 'nʉ.
Joon la joon jon gajin'² 'in catyaai² do jon.
Faa'²¹a Jesús júu³ tyʉ́² fu lɨ sii²¹ Getsemaní
36Joon gatyalíin² Jesús coon'¹³ tsá² tya'a coon²¹ lɨ sii²¹ Getsemaní joon Jesús gajin'²in:
―Ní²duu' lo la 'ɨɨ²¹² níi³ii nifo'³oo júu³ tyʉ́² lɨ'do.
37Joon gajée¹mo Tʉ́³ coon'¹³ 'in gái¹ jóon¹ Zebedeo ngalíin² coon'¹³. Joon Jesús gatsá² goon²¹ 'e fa'í³ lɨ́ɨ²i 'áai¹ joongɨ gajmaa¹a cu'²‑tsi 'ña'a 'áai¹. 38Joon gajin'²in:
―'E fa'í³ 'e seen²na lo 'e lɨ'ɨ ijúun²moo. Ján²duu' lo joon jmaa²aa' lí²ii' coon'¹³ jna.
39Joon gangó¹o Jesús capi'³ nifugɨxʉ joon gatyíi²a lɨ' ri'íi²in ni 'wó² gamɨɨ¹ɨ tyani Dios jin'²in:
―Ñʉ'³, wa xʉ'ʉ lí² 'e jo móo³oo ilí²no pe jo cwolí² jiin'¹³ la 'iin²¹² jna, cwolí² jiin'¹³ la 'iin²¹² 'nʉ‑ʉ.
40Joon ganga'²mo tún¹ fu lɨ néei¹ 'in gaai²¹ tsá² tya'a joon nateei'¹³ 'ido cwuu²¹mo. Joon gajin'²in sɨɨ'²¹ɨ Tʉ́³:
―¿Tɨ jo nilii¹i 'naa' 'e jo cwuu²¹naa' coon'¹³ jna coon²¹ hora? 41Jmaa²aa' lí²ii' joon faa²aa' júu³ tyʉ́² 'e jo xuu'²¹naa' ja'cwoo²¹ 'in 'lɨɨi'³. 'E la ja'²mo 'ɨ¹‑tsi tsá² jmáa¹a 'e tyʉ́² pe² ngʉ́¹ taain²¹² jo cwo¹.
42Gangó¹ Jesús tún¹ ngafee'¹³i Dios jin'²in:
―Ñʉ'³, wana jo lí² 'e cuu'¹³u imóo³oo wúu¹ no pe cwolí² jiin'¹³ la niga'ɨ¹‑'o'o² 'nʉ.
43Joon ganga'²mo tún¹ joon, joon nateei'¹³ 'ido cwuu²¹mo tún¹ tsʉ 'áai¹ jlɨɨ¹ɨ unníi¹i. 44Joon jo gatø'²gɨ 'ido gango¹o tún¹ ngafaa'¹²a júu³ tyʉ́² lɨ gatɨ́² 'nɨ¹ naa'¹³ do. Gajin'²in la nigajin' do tún¹. 45Joon ganga'²mo tún¹ lɨ tee'¹i 'in gaai²¹ tsá² tya' do joon gajin'²in:
―Cwocwuu²¹mogɨɨ', cwo'ii'¹xʉ 'wó²oo'. Tsʉ gatɨ́² 'ii'²¹ ijaain'¹ tsá² 'in Ruui'²¹ Tsá² ja'cwoo²¹o 'in tsá² røøi²¹ tsaa². 46Raan²¹naa' no, moo²¹o' tsʉ no‑o nijó¹ 'in 'nɨ́ɨi¹ jna do.
Joon itǿø² tsá² Jesús 'e sɨ'ñú¹mo
47La jee²¹² faa'²¹gɨ Jesús siin'¹³in gatyía¹ Judas, 'in lɨ́ɨ¹i tsá² tya'a jee²¹² 'in dyatooin¹ do, coon'¹³ tsá² fúui¹ lɨɨ¹. Joon 'in tsá² do tyaan¹an ñí³ espadas tyaan¹an jon 'no'³ 'mó² gatyalíin² to² gatyʉ'² 'in tsá² tyʉ'² to² untsá² coon'¹³ 'in tsacøøi'¹³ tya' tsá² Israel. 48Joon Judas do, 'in i'nɨ́ɨ¹i Jesús, ni gasɨ́ɨ²i júu³ coon'¹³ 'in tsá² do xiiala li² ijmáa¹a gajin'²in:
―'In jun'³uun caain²¹ ju'² 'ii do. 'I‑i 'in saan'¹³naa'.
49Joon gangatyéen¹in lɨ siin'¹² Jesús joon gajin'²in:
―¡'Aa²¹²mo'o, tɨfo'² tyi'!
Joon gajun'²un caain²¹ ju'² 'ido. 50Jesús gañii¹i:
―Ru'¹u', ¿'ee to² ñí²'i?
Joon tsifu joon gasan'²mo 'in tsá² do Jesús joon gatǿø²o 'ido sɨ'ñú¹mo.
51Joon jaain²¹ jee²¹² 'in tsá² tya'a do gasø'²ø ñí³ tya'a joon gatyʉ'²ʉ cataain²¹² loocwóo¹o jaain²¹ tsa'leei'¹³ tya' 'in tyʉ'² to² tya' untsá² nifu. 52Pe Jesús gajin'²in sɨɨ'²¹ɨ 'ido:
―Taan'¹ ñí³ tyi'i tsi 'nʉ́¹ tya'a. Tsʉ jileei'²¹ 'in jngaai'¹² tsá² coon'¹³ ñí³ coon'¹³ 'ñí³‑i jon ijúun²in. 53¿Tɨ jo ñí²'i, lí²‑i fuu²¹² jna Ñʉ'³ʉʉ joon 'ii tsifu insii¹in setenta mil ángeles iun'øø¹i jna? 54Pe wa'a lí² la joon, ¿xiiala itsín¹ jiin'¹³ la jin'² ni jí² tya' Dios, xiiala 'ná¹ ilí²?
55Joon gajin'² Jesús sɨɨ'²¹ɨ 'in tsá² fúui¹ do:
―¿'Ee lɨ' ñilíin²naa' saan'¹³aan' 'no'³ 'mó² coon'¹³ ñí³ itøø²øø' jna lawa jaain²¹ 'uun²¹? Tsʉ la coon²¹ jmɨɨ²¹² tyíin¹na inʉʉ cwo'¹ fee'¹ do 'e'³ee 'naa' júu³ tyʉ́² joon jo mo gaseen'²¹naa' jna. 56Pe la lo‑o galɨ́² 'e gatsín¹ júu³ tya' Dios 'e gataan¹an ni mo'jí² 'in tsá² cwo¹ júu³ tya' Dios la mo jéei¹.
Joon 'in tsá² tya' Jesús do gacwiin¹o gatiu²mo Jesús 'ña'a do.
Jesús nasiin'¹in tyani jileei'¹³ 'in tyʉ'² to² tya' tsá² Israel
57Joon 'in tsá² fúui¹ do 'in gasain'² Jesús joon gangajaa²¹² ni'i 'ido tyani Caifás, 'i‑i 'in nifu 'in tyʉ'² to² tya' untsá². Joon do‑o nisɨcaain²¹ tsacøøi'¹³ coon'¹³ tɨfo'² tya' ley. 58Pe Tʉ́³ do gangaa'¹³i cɨ́ɨn²mo caluu do joon gatyee'¹³i tya'i tyi¹ lɨ si'² 'nʉ́¹ lɨ néei¹ 'in tyʉ'² to² nifu do. Joon do‑o gacwó² Tʉ́³ caluu do coon'¹³ 'in 'ɨɨ'¹³ tya' 'in tsá² tyʉ'² to² do. 'E 'iin²¹²in jǿø²ø xiiala itsangɨɨ¹i Jesús.
59Joon 'in tyʉ'² to² tya' untsá² do coon'¹³ 'in tsacøøi'¹³ coon'¹³ jileei'²¹ 'in catyaai²gɨ 'in tyʉ'² to², 'in sii²¹ Junta Suprema, ga'noo'¹on 'ee tsaa² ilijmáa¹a tya' Jesús, fiin'¹³ coon'¹³ júu³ tajuu²¹ joon ilí² jnga'¹ni 'ido. 60Pe jo 'ee tsaa² tya' Jesús gatsaa'¹a jiin'¹³ coon²¹ joongɨ lɨɨlɨ́¹ fúui¹ tsá² taai² jmoo¹o júu³ tajuu²¹. Pe mo ga'yá² gatsín¹ garoon¹on gái¹ tajuui²¹, 61'in gajin'²in:
―Niganʉʉ²¹ʉ'ʉ jin'² 'in tsañʉʉ'¹ no: “Jna‑a lí² fiin¹na 'e cwo'¹ fee'¹ tya' Dios no, joon jee²¹² 'nɨ¹ jmɨɨ²¹² lí² jmaa'¹³aa tún¹.”
62Joon 'in nifu 'in tyʉ'² to² jee²¹² untsá² garoon¹on, joon gajin'²in sɨɨ'²¹ɨ Jesús:
―¿Tɨ jo ngɨɨ²'ɨ coonti? ¿'Ee 'e tsaa² jmoo¹o 'in tsá² no tyi'i?
63Pe Jesús‑gɨ gajaan¹an tii². Joon 'in nifu 'in tyʉ'² to² jee²¹² untsá² do gajin'²in tún¹ gasɨɨ'²¹ɨ Jesús:
―Tyani Dios, 'in jiin'¹, sii'¹³ jna'a, ¿tɨ 'nʉ‑ʉ Cristo Jóon¹ Dios?
64Joon Jesús gañii¹i gajin'²in:
―'Ii‑gɨ jna jiin'¹³ la foo'²¹ 'nʉ. Joongɨ fuu²¹²uu 'naa' imoo²oo' 'in Ruui'²¹ Tsá² tyíin¹in lɨ' cwoo²¹o Dios tsáa¹. Joon 'in Dios do lí² jmáa¹a jilaa'²¹ 'e 'iin²¹²in. Imoo²oo' 'in Ruui'²¹ Tsá² do ijó¹ jee²¹² jníi¹ tya'cwii²¹.
65Joon Caifás do ga'gɨ́ɨ¹ɨ sɨɨn'¹³ɨn joon gajin'²in:
―'In tsañʉʉ'¹ lo nigafaa'²¹a 'e lawa Dios 'ii. Jo 'néi¹‑gɨ tsá² 'in jmá¹ júu³ røø²¹. Jileei'²¹ 'naa' niganʉ́ʉ¹³ʉʉ' jilaa'²¹ júu³ gó² 'e gafaa'²¹a. 66¿Xiiagɨ la 'ɨ¹‑'oo' 'naa'?
Joon 'in tsá² néei¹ do gajin'²in:
―'Ná¹ júun²mo 'ino 'wii'¹³ tsaa² tya'a.
67Joon ga'ñíi¹ 'in tsá² do ni² Jesús joongɨ gajmee'²¹mo 'ido joongɨ gajnáa¹a ni² Jesús. 68Joon gajin'²in 'in tsá² do:
―'Ñʉ‑ʉ lɨ́ɨ¹u'u Cristo 'in gasiin¹ Dios, laa'¹³ jmaa²'a júu³, ¿'iin gatyuun¹in 'nʉ?
Jo 'iin²¹²in Tʉ́³ jmáa¹a júu³ 'e cwii¹in Jesús
69Joon la jee²¹² siin'¹² Jesús tyani 'in tsá² do Tʉ́³‑gɨ tyíin¹in fu caluu tya'i tyi¹. Joon jaain²¹ 'yiia²¹² 'in jmoo¹o 'e gø'² Caifás do gangatyéen¹in lɨ tyíin¹ Tʉ́³ joon gajin'² 'in tsamɨ́² do:
―'Nʉ jon 'in ngɨ¹ coon'¹³ Jesús 'in jó² Galilea.
70Pe Tʉ́³ do‑gɨ jo garǿø¹i tyani 'in tsá² fúui¹ néei¹ do, gajin'²in:
―Jo ñí³ii 'ee 'e foo'²¹'o no.
71Joon gajeein'²¹gɨxʉ Tʉ́³ lɨ tyíin¹in do joon gangó¹ tyan'gɨxʉ lɨ tyí³ 'oo² 'yá² lɨ 'wooi²¹ tsá². Joon jaain²¹gɨ 'in gangaa¹i 'ii joon gasɨɨ'²¹ɨ 'in téein² do:
―'In tsañʉʉ'¹ no ngɨɨ¹o 'ino jon coon'¹³ Jesús tsá² Nazaret.
72Joon xiia'²¹gɨ tún¹ jo garǿø¹i Tʉ́³ tún¹ ga'íi¹i Dios gajin'²in:
―Jo cwii¹na 'in tsañʉʉ'¹ no.
73Joon xʉʉ lɨ'ɨɨi²¹²xʉ joon mo gangatyéen¹in 'in néei¹ do lɨ siin'¹² Tʉ́³ joon gajin'²in:
―'E la ja'²mo, 'nʉ lɨ́ɨ¹u'u jaain²¹ jee²¹² 'ino tsʉ no li² la faa'²¹ 'ido‑o foo'²¹ 'nʉ.
74Joon 'láa² Tʉ́³ 'wii²¹² ga'íi¹i Dios jin'²in:
―Wa jo fo'³oo 'e la jai'² ijmee'²¹mo Dios jna, jo cwii¹na 'in tsañʉʉ'¹ no.
Joon tsifu joon ga'oo¹o jaain²¹ tuuitsáa². 75Joon gatɨ'²‑tsi Tʉ́³ jiin'¹³ la nigajin'² Jesús gasɨɨ'²¹ɨ 'ii mo gajin'²in: “La nʉ'gɨ i'óo¹o tuuitsáa², 'nɨ¹ naa'¹³ nifaa'¹³'a 'e jo cwii¹u'u jna.” Joon mo gatɨ'²‑tsi Tʉ́³ 'e júu³ do gacwo'ɨ́ɨ¹o fu jee²¹² 'nʉ́¹ joon gatyi'²o xuui²¹²‑tsi 'áai¹.
اکنون انتخاب شده:
SAN MATEO 26: chq
هایلایت
کپی
مقایسه
به اشتراک گذاشتن
می خواهید نکات برجسته خود را در همه دستگاه های خود ذخیره کنید؟ برای ورودثبت نام کنید یا اگر ثبت نام کرده اید وارد شوید
© 1983, Wycliffe Bible Translators, Inc. All rights reserved.