Luka 1
1
Akɔ Tiofilo
1Ayoo Teofilo, ɓombi ɓaja ɓa꞉kanio atɛndakɨa masaʉ kɔ yaka ngɨyɛ ya꞉kyanakɨa pɔngɔ ati eso. 2Yaka ngɨyɛnɛnɨ, ya ngbanga ta ndʉ aka ɓombi ngʉɓa ɓɛ꞉na nɔ mesu, ɓa꞉tɨngakɨɔ-ɔɔ, anɨngwa amʉkpanganɨa wɔngɔ, nɔ ɨɓɔ, ɓa꞉natana tɨa ɓabaya ɓɔ ɓɨakɨa Ɨsaʉ yɔ Asɔɓɨɨ.
3Kʉɓanɨ, ndʉ ɨmɨ na꞉kpengbiso yaka ngɨyɛnɛnɨ iɓomu tinetine, anɨngwa ta amʉkpanganɨa wɔngɔ, kʉdɔ, ɨmɨ nɛ꞉na pɔngɔ iɗo ɓɔ, ayoo Teofilo, nɨnatɛndakɨa, nɔ, nɨnabananakisio ɨyɔ, ngbanga ta ndʉ aka ya꞉kyanakɨa-ɔɔ. 4Nɔ꞉kɨɔ ɓanɨ, dɔ, wipemiso ingono yɔ mapanʉ ngʉka ɓa꞉napanɨa pɔngɔ.
Malaika ɔɓɨɔ ɨsaʉ yɔ nɔtanɨa yɔ Yɔanɨ
5Akɔ angbinga ngɨa Hɛlɔdɛ a꞉ɓio-ɔɔ ngama ata mʉja ɔ ihoi yɔ Yudɛa, ya꞉ɓio nɔ kumukumu mʉngana ino ɓɔ Jakalɨa. Ɨyɔ, a꞉ɓio akɔ mudinda wɔ ɓakumukumu ngʉwɔ Abiya. Moi angɔ Alɨsabɛtɨ, a꞉ɓio akɔ anja ngɨyɔ Alɔna, kumukumu ngɨa ata mʉja. 6Ɨɓɔ ɓaɓomu ɓapɨnɨ, ɓa꞉ɓio ngbingbii apɛɨ ɔ Asɔɓɨɨ, nɔ, ɓɔ꞉tɔkyananakɨa mapanʉ maɓomu ngʉka kɔ Makwɔɓɨɨ nɔ kɛkɛɛ. 7Yakamɛngana, ɨɓɔ ɓaɓomu, ɓa꞉ɓio tɨa ɓakʉʉ, nɔ Alɨsabɛtɨ kʉ isude, sɔkɔmʉ nɔ mwana.
8Ɓisi mʉngana, Jakalɨa a꞉ɓio akɔkɨa tɛa ngɨangɔ yɔ ɓukumukumu, apɛɨ ɔ Asɔɓɨɨ, dɔ, tɛa ngɨyɛnɛnɨ, ya꞉ɓio mʉtʉ tɨa akɔ mudinda ngʉweɓo. 9Akpatanakɨa nɔ gbali ɔ tɛa ngɨyɔ ɓakumukumu, ʉgbanda wa꞉mʉkwɨa Jakalɨa akɔkumonio anʉya adʉdʉ, aʉmʉa wɔta tu, amati ɔ ɨkáá yɔ Makwɔɓɨɨ. 10Akɔ angbinga ngɨa ɓa꞉ɓio-ɔɔ anʉya adʉdʉ, ambaja ɔ ɓombi ɓaɓomu ɓa꞉ɓio aɓei, anɨta Asɔɓɨɨ. 11Gagaa ngɨananɨ, malaika wɔ Makwɔɓɨɨ wɔ꞉mijeyo Jakalɨa ga mbʉlɛɛ, nɔ, ɛ꞉maa akɔ ɨkɔndɔ yɔ gue ɔngɔ yɔ ɨda ngɨyɛ yɔ nʉya adʉdʉ ga gba. 12Ɨyɛ Jakalɨa a꞉mɨna, ɔ꞉pʉnga mbambanio, nɔ, ɔ꞉kwa ʉɓá. 13Yakamɛngana, malaika wɔ Asɔɓɨɨ ɔ꞉musigio ɓɔ: «Watɨkumomʉ Jakalɨa, dɔ, Asɔɓɨɨ ɔ꞉kɔ nɨta ngɨyɛsɔɔ ʉkanɨ. Moi asɔɔ Alɨsabɛtɨ a꞊nanɔtɨa mwana ata gue, nɔ, wa꞊mʉsʉa ino ɓɔ Yɔanɨ. 14Nɔ wa꞊ɓio nɔ ɨgyagya nɔ jananakɨa, nɔ ɓata, ɓombi ɓaja ɓa꞊kwa ɨgyagya akɔ nɔtanɨa ngɨangɔ, 15dɔ, a꞊ɓio sungo mombi ata mʉja, apɛɨ ɔ Makwɔɓɨɨ. A꞊ngɔmwamʉ sungo ʉkyɛpʉ, pɔ makyɛpʉ ngakɔmɔ kʉta ɓʉkaɓʉkaɨ, a꞊huo sungo nɔ Mʉtɨma wɔta Tu anɨngwa ta aɓʉa ɓɔ inye. 16A꞊toiso sungo ɓana ɓɔ Ɨsalaɛlɛ ɓaja atɨ Makwɔɓɨɨ, Asɔɓɨɨ ngɨyeɓo. 17A꞊kyɛndaka sungo apɛɨ ɔ Makwɔɓɨɨ ndʉ ɓangapɛɨ, ɔhueni nɔ mʉtɨma nɔ angu kʉndʉ ɨgbɛ Ɛlɨa. Ajonokiso mɨtɨma ngɨyɛ yɔ ɓaba ɨhɔ nɔ ɓana ɓeɓo, nɔ, a꞊toiso sungo ɓombi ngʉɓa ɓangɔkumomʉ Asɔɓɨɨ, akɔ nɨmbɨmbɨanaka ngɨyɛ yɔ ɓombi ɓʉta ngbingbii, ambɔ ɨtambanakɨa Makwɔɓɨɨ, ɓombi ngʉɓa ɓaɓio ɓɔndanɛ nayɔ akɔtɛtɨa.»
18Yakamɛngana, Jakalɨa ɔ꞉muɓokuo malaika wɔ Asɔɓɨɨ ɓɔ: «Ɨmanɨ ya꞊nembiiso ɓɔ yaka ngɨyɛnɛnɨ ya ingono? Dɔ ɨmɨ, na tɨa mʉkʉʉ, nɔ, moi asɛmɨ a tɨa mʉkʉʉ nɔgbɛ.»
19Kʉdɔ, malaika wɔ Asɔɓɨɨ ɔ꞉mutosio ɓɔ: «Ɨmɨ na Gablieli, ɨmɨ akɛ, nakɨa ɓɛmaɛ apɛɨ ɔ Asɔɓɨɨ, ɨyɔ, ɔ꞉natʉmɔ anɨka nɔwɛ akɔɓɨa ɨsaʉ yɛta iɗo ngɨyɛ. 20Ɛɛ dɔ, wɔbayɔmʉ yaka ngɨyɛsɛmɨ, wa꞊ɓio ta ijangi, sɔkɔmʉ ayaka, aɓɔya sungo ta akɔ ɓisi ngʉɓa yaka ngɨyɛnɛnɨ ya꞊kɨanɨa-ɔɔ akɔ angbinga ɔngɔ.»
21Angbinga ngɨananɨ, ɓombi ɓa꞉ɓio akɔɓɛtɨa Jakalɨa iyani aɓei. Ndʉ, a꞉ɓio agbalɨa tɨa ndɨɨ amati ɔ Ɨkáá yɔ Asɔɓɨɨ, yɔ꞉pʉnga naɓɔ akɔkyaka. 22Ɨyɛ ndʉ a꞉chwɛa nayɔ ɓanɨ, ɔ꞉kanio ga aɓusigio yaka, yakamɛngana, sɔkɔmʉ iso yɨ꞉chwɛa. Ɛ꞉ka ananɨ sɔkɔmʉ ɓata ayaka, nɔ panaka yaka tɨa kʉ nɔ lɨkɔndɔ. Kʉdɔ, ɓombi ɓɔ꞉tɔpemiso tɨa ɓɔ, ya ndʉ ɛ꞉nɔ yaka yɛta ɨmbangɛ anɨngwa atɨ Asɔɓɨɨ, inani amati ɔ ʉmʉa wɔta tu.
23Ndʉ makwaa ngʉkangɔ kɔ tɛa ka꞉sio, ɔ꞉tɔa andɔngɔ. 24Ambise ɔ makwaa bele, moi angɔ Alɨsabɛtɨ ɔ꞉sio ɓʉa, nɔ, ɔ꞉ɓa ambɛnɨ amati ɔ mayi ɓɔkʉ akɔsugo ɓɔ: 25«Ɨna yaka ngɨyɛ Makwɔɓɨɨ a꞉nakɨa pɔngɔ, angbinga ngɨa a꞉napɨa-ɔɔ mesu ngʉkangɔ akʉʉ asɛmɨ, nɛmɨ anunguso soni, apɛɨ ɔ ɓombi.»
Ɨsaʉ yɔ nɔtanɨa ngɨyɔ Yeso
26Ati ngɨa ɓʉa ngʉɓɔ Alɨsabɛtɨ ɓa꞉ɓio-ɔɔ mayi mɛɗɨa, Asɔɓɨɨ ɔ꞉tʉma Gablieli, malaika wangɔ akɔ ɨkʉmbʉ mɛngana, ino ɓɔ Najalɛtɨ amati ɔ ihoi yɔ Galilaya, 27atɨ mwana ata moi mʉngana ino ɓɔ Malɨa, ɨya, ɓa꞉ɓio ɓɔchwaneni nɔ gue mʉngana ino ɓɔ Yɛjɛfʉ, akɔ anja ngɨyɔ ngama ata mʉja Dawidi. 28Malaika wɔ Asɔɓɨɨ e꞉joo aka Malɨa a꞉ɓio-ɔɔ, nɔ, ɔ꞉musigio ɓɔ: «Nɔnaɓokuo Malɨa, ʉwɛ ngɨa, wɛ꞉nɨanɨa nɔ ɨjɨɔ ngɨyɔ Asɔɓɨɨ. Makwɔɓɨɨ a ɨhɔ nɔ ʉwɛ.»
29Yaka ngɨyɛnɛnɨ, ya꞉mbambaniso Malɨa nɔgbɛ, ɔ꞉ɓokuono ɓɔ: «Ɨsɨ yɔ ɓokuo ngɨyɛ ya ɨmanɨ?» 30Malaika wɔ Asɔɓɨɨ ɔ꞉musigio ɓɔ: «Malɨa, watɨkwamʉ ʉɓá, dɔ ʉwɛ, wɛ꞉nɨanɨa nɔ ɨjɨɔ apɛɨ ɔ Asɔɓɨɨ. 31Ʉwɛ, wa꞊sio suo ɓʉa, nɔ, wa꞊nɔta mwana ata gue, nɔ, wɔ꞊mʉsʉa ino ɓɔ Yeso. 32A꞊ɓio sungo mombi ata mʉja, nɔ, ɓa꞊misoko sungo ɓɔ Mwana ɔ Asɔɓɨɨ ngɨa Akʉʉ Nɔgbɛ. Asɔɓɨɨ Makwɔɓɨɨ a꞊minjo sungo ɓʉngama kʉndʉ ʉɓɔ ɨsɛngʉʉ Dawidi. 33A꞊dya sungo ɓʉngama akɔ anja ngɨa ɔ Yakɔɓɔ amati ɔ mago nɔ mago, nɔ, ɓʉngama ngʉɓangɔ ɓa꞊ngɔɓio sina nɔ mupipio.»
34Malɨa ɔ꞉muɓokuo malaika wɔ Asɔɓɨɨ aka ɓɔ: «Yaka ngɨyɛnɛnɨ, ya꞊kyananakɨa tanɨ? Dɔ ɨmɨ, na-sɨ ta aunabi.»
35Malaika ɔ꞉mutosio ɓɔ: «Mʉtɨma wɔta Tu wɛ꞊ka suo akʉʉ asɔɔ, nɔ Asɔɓɨɨ ngɨa Akʉʉ Nɔgbɛ, a꞊nakuto nɔ angu ngɨangɔ ndʉ igoɓi. Tɨa kʉ akʉʉ ɔ yaka ngɨyɛnɛnɨ, mwana ngɨa wa꞊mʉnɔta suo, a꞊ɓio mombi ata tu, nɔ, ɓɔ꞊misoko ɓɔ Mwana ɔ Asɔɓɨɨ. 36Ɨnadɔ, nduku asɔɔ Alɨsabɛtɨ, a ɨyɔ tɨa kʉ nɔ ɓʉa ɓɔ mwana ata gue. Gʉtʉ ndʉ a tɨa mʉkʉʉ, ɨyɔ ngɨa, ɓɔ꞉sugo pɔngɔ ɓɔ a isude, a tɨa nɔ ɓʉa ɓɔ mayi mɛɗɨa. 37Dɔ, yaka ngɨyɛ yakyaka Asɔɓɨɨ, yangɔmʉ pɔ mɛngana.»
38Ga Malɨa nayɔ ɓɔ: «Ɨmɨ, na baya ɔ Makwɔɓɨɨ, yɨkyananakɨa pɨ akʉʉ asɛmɨ ngbanga ndʉ aka wɔsugo-ɔɔ.» Kʉdɔ, malaika ɔ꞉mʉsɨa.
Malɨa ɔsɔ atɨ Alɨsabɛtɨ
39Amati ɔ makwaa ngʉkɔnanɨ, Malɨa a꞉ngwɨa kyɛnda ta gagaa, anɨsa aihoi yɔ lɨkpangba amati ɔ ɨkʉmbʉ mɛngana yɔ Yudɛa. 40Ɨyɛ a꞉ɓɔya inani, ɔ꞉kumonio aɨkáá ngɨyɔ Jakalɨa, nɔ, ɔ꞉muɓokuo Alɨsabɛtɨ. 41Angbinga ngɨa Alɨsabɛtɨ ɔ꞉ka-ɔɔ ɓokuo ngɨyɛ yɔ Malɨa, mwana ɔ꞉dʉana amati ɔ ɓʉa ngʉɓangɔ. Kʉdɔ, Alɨsabɛtɨ ɔ꞉huo nɔ Mʉtɨma wɔta Tu, 42ɔ꞉tʉɓɨa nɔ isó yɛta ɓʉmʉ ɓɔ: «Asɔɓɨɨ a꞉nakiokio ʉwɛ, anagaa ɓoi kʉ ɓaɓomu, nɔ, ɔkiokio kʉ nɔ mwana ngɨa wa꞊mʉnɔta. 43Eeɓe! Ɨmɨ na dɔ-sɨ ndʉ anɨ, inye ɔ Makwasɛmɨ anɨka andamɨ? 44Dɔ, ɨyɛ nɔ꞉kɔ iso ngɨyɛsɔɔ, mwana ɔ꞉bʉmbʉɔ nɔ ɨgyagya amati ɔ ɓʉa ngʉɓɔsɛmɨ ɓɔ kpita. 45Ya ɨgyagya akɔ ʉwɛ, dɔ wa꞉baya ɓɔ, yaka ngɨyɛ Makwɔɓɨɨ a꞉nasigio, ya꞊kyananakɨa kyananakɨanɨ.»
Malɨa ɔsʉɔ ɨtá
46Kʉdɔ, Malɨa ɔ꞉sugo ɓɔ:
«Mʉtɨma ngʉwɔsɛmɨ wakɔbibiso Makwɔɓɨɨ;
47Ɨmɨ, na muhue nɔ ɨgyagya amʉtɨma akʉʉ ɔ Asɔɓɨɨ, Muheiso ngʉwɔsɛmɨ,
48dɔ, a꞉natunguo pɔngɔ ɨmɨ baya ngɨa a mombi ata ɓʉtʉʉ.
Ɨnadɔ, akɔnɨngwa ɨtakɨtakɨ ngɨyɛ,
ɓanɔnɔ nɔ ɓanɔnɔ ɓa꞊nasigio sungo tɨta ɓɔ:
‹Asɔɓɨɨ a꞉kiokio moi ngɨa kiokioni.›
49Dɔ, Asɔɓɨɨ ngɨa Angu Nɔgbɛ, a꞉nakɨa ɨmɨ, yaka yɛta ɨja,
ino ngɨangɔ ya tu.
50A꞊pananiso ikoko ngɨangɔ akɔ ɓanɔnɔ nɔ ɓanɔnɔ,
akʉʉ ɔ ɓombi ngʉɓa ɓamukumo.
51Ɨkɔndɔ ngɨangɔ, ya꞉kɨa yaka yɛta ɨkpɔkpɔ,
A꞉ngbengo ɓombi ngʉɓa, ɓabɨbana amati ɔ mɨtɨma ngɨyeɓo.
52Ɔ꞉diso ɓangama nɔ mʉdʉʉ,
nɔ ɓombi ɓɔta ɓʉtʉʉ, ɔ꞉ɓuɗetiso nɔ ɨkʉʉ.
53Ɔ꞉huso ɓombi ɓɔ taa nɔ lɨkyɛmʉ,
nɔ ɓombi ɓɔ lɨkyɛmʉ, ɔ꞉ɓutoiso lɨkɔndɔ ɓʉtʉʉ.
54Ɓabaya ɓangɔ Ɓaɨsalaɛlɛ, ɔ꞉ɓɨkɨa isingo
ngbanga kʉndʉ a꞉kɨa jɛnɛ.
55Agɔmɛ nɔ Abalaama ɨhɔ nɔ ɓakuku ngʉɓeso
amati ɔ mago nɔ mago.»
56Malɨa a꞉kwaa atɨ Alɨsabɛtɨ, tinetine ndʉ mayi kaatʉ, mbise ɔngɔ, ɔ꞉tɔa andɔngɔ.
Yɔanɨ ɔnɔtanɨɔ
57Ndʉ angbinga ngɨa ɔ Alɨsabɛtɨ akɔnɔta a꞉ndana, ɔ꞉nɔta mwana ata gue. 58Ɨyɛ ɓamabana ɓangɔ, nɔ anja ngɨangɔ, ɓɔ꞉ka ɨsaʉ ngɨyɛnɛnɨ, Makwɔɓɨɨ a꞉pananiso-ɔɔ ɓuɗo ɓɔta ɓʉja ngʉɓangɔ, kʉdɔ, ɓɔ꞉kwa ɨgyagya ɨhɔ nayɔ.
59Makwaa ɓɛgɨna ambise ɔ nɔtanɨa ngɨyɔ mwana, ɓɛ꞉ka nayɔ akiiso ɨgʉnɨ. Nɔ, ɓa꞉ɓio ahata ga ɓamʉsʉa kʉ ino ngɨyɛ ɨsɛ Jakalɨa. 60Yakamɛngana, inye ɔ꞉yaa ta yaa, ga ɨyɔ ɓɔ: «Haa! A꞊ɓio ino ta ɓɔ Yɔanɨ.»
61Ga ɨɓɔ nayɔ ɓɔ: «Mombi pɔ mʉngana angɔmʉ nɔ ino ngɨyɛnɛnɨ, akɔ anja ngɨasɔɔ.» 62Kʉdɔ, ɓɔ꞉tɔɓokuo tɨa Jakalɨa ɓɔ꞉ɓieni apanaka yaka tɨta nɔ lɨkɔndɔ, ɓɔ ɓasʉa mwana ino tanɨ.
63Jakalɨa ɔ꞉ɓusigio ga ɓɨminjo ɨkyɛmʉ ngɨyɛ ɓatɛndakɨɔ-ɔɔ mabii, kʉdɔ, ɔ꞉tɛndakɨa ɓɔ: «A꞊ɓio ino ɓɔ Yɔanɨ.» Yaka ngɨyɛnɛnɨ, yɔ꞉mbangɨa ɓombi ta ɓaɓomu. 64Ta gagaa ngɨananɨ, monu kɔ꞉muɓoonio Jakalɨa, ɔ꞉pʉnga ɓata kʉ yaka, nɔ bibiso Asɔɓɨɨ. 65Kʉdɔ, ya꞉kiso ɓamabana ɓangɔ ɓaɓomu ʉɓá, nɔ ɓombi ɓaɓomu ngʉɓa ɓɔ ihoi yɔ lɨkpangba ngɨlɛ lɔ Yudɛa, ɓɔ꞉pʉnga ayakanaka akʉʉ ɔ ɨsaʉ ngɨyɛnɛnɨ#1:65 ɨsaʉ ngɨyɛnɛnɨ: apkatanakɨa nɔ mapanʉ kɔ Musa ɓa꞉ɓikio mwana ata gue ɨgʉnɨ makwaa ɓɛgɨna ambise ɔ nɔtanɨa, nɔ ɓɔ꞉mʉsʉa tɨa ino. 66Ɓombi ɓaɓomu ngʉɓa ɓɔ꞉ka yaka ngɨyɛnɛnɨ, ɓɔ꞉tunguo amɨtɨma nɔ ɓokuono ɓɔ: «Yaka yɔ mwana ngɨa ya꞊ɓio dɔ-sɨ tanɨ?» Dɔ, ɨkɔndɔ yɔ Makwɔɓɨɨ ya꞉ɓio akʉʉ angɔ ta ingono.
Jakalɨa ɔsʉɔ ɨyɔ kʉ ɨtá
67Jakalɨa ɨsɛ ɔ Yɔanɨ, ɔ꞉huo nɔ Mʉtɨma wɔta Tu, kʉdɔ, ɔ꞉pʉnga ngaka yaka anɨka atɨ Asɔɓɨɨ akɔsugo ɓɔ:
68«Makwɔɓɨɨ ɨsɨka ʉbɨba, Asɔɓɨɨ ngɨakɛ ɔ ɓana ɓɔ Ɨsalaɛlɛ,
dɔ, a꞉tunguo anja ngɨangɔ, nɔ, ɔ꞉muchweiso abubaya.
69A꞉tɨtʉmɨa Muheiso ngʉwɔ angu
amati ɔ anja ngɨa ɔ baya angɔ, ngama Dawidi
70Kʉndʉ a꞉ngaka jɛnɛ ɨngbaa
akɔ monu kɔ magbɛ ngʉkangɔ kɔta tu ɓɔ:
71‹Muheiso ngɨa anesu aɓwanakiso alɨkɔndɔ lɔ ɓanamasa ngʉɓeso,
nɔ alɨkɔndɔ lɔ ɓamʉyaa ngʉɓeso ɓaɓomu.
72A꞉kɨa ɓakuku ngʉɓeso iɗo,
nɔ, ɔ꞉tunguo agɔmɛ ngɨangɔ ata tu,
73ɨyɔ Asɔɓɨɨ akɛ, a꞉kio jɛnɛ agɔmɛ nɔ kuku ngɨyeso Abalaama ɓɔ:
74a꞊tɨɓwanakiso sina alɨkɔndɔ lɔ ɓanamasa ngʉɓeso,
ambɔ tɨmʉkyananakɨa sɔkɔmʉ nɔ ʉɓá.
75Nɔ, kyɛndaka apɛɨ angɔ aɓungbingbii,
sɔkɔmʉ akɨa ɓʉɓɨɓɨ amati ɔ uɓei ngʉweso kʉ uɓomu.
76Nɔ ʉwɛ, mwana asɛmɨ, ɓa꞊nesoko sungo ɓɔ ɨgbɛ yɔ Asɔɓɨɨ ngɨa Akʉʉ Nɔgbɛ,
dɔ, wa꞊kyɛndaka sina apɛɨ ɔ Makwɔɓɨɨ, atambanaka lɨngbaa ngɨlangɔ.
77Nɔ, animbiiso ɓombi ɓɔ Makwɔɓɨɨ
a꞊ɓuheiso sungo heisoni, naɓɔ anɨpaakɨa ɓʉɓɨɓɨ ngʉɓeɓo.
78Dɔ, Asɔɓɨɨ ngɨyeso anɔ ikoko kʉ nɔ mʉtɨma wɔta uɗo nɔgbɛ,
a꞊tɨpɔya sungo ʉwanga anɨngwa akʉʉ, ngbanga ndʉ magou kɔ ɨpá.
79Akɔpɔya ɓombi ngʉɓa ɓa amati ɔ umomo,
nɔ ʉɓa, ɓa amati ɔ ingwo,
ambɔ ɨkyɛndakiso mɨtɨndɨ ngɨyeso
akɔ ɨngbaa yɔ majɨɔ.›»
80Mwana a꞉kɨa ɓʉkʉʉ, kʉ nɔ nɨtatanaka amʉtɨma. Nɔ, ɔ꞉ɓio ta amukengu, akɔɓɔya ta akɔ ɓisi ngʉɓa a꞉chwɛanɨa-ɔɔ aɓʉmba apɛɨ ɔ ɓana ɓɔ Ɨsalaɛlɛ.
Currently Selected:
Luka 1: buuN
Highlight
Copy
Compare
Share
Want to have your highlights saved across all your devices? Sign up or sign in
© 2021, Wycliffe Bible Translators, Inc.