Daniela 11
11
1Ja natomiast w pierwszym roku#11:1 Tj. 539 r. p. Chr. W tym samym roku ukazał się dekret zezwalający Żydom na powrót do swojej ziemi. Dariusza Meda stanąłem, aby go wzmocnić i być dla niego schronieniem.
Proroctwo o nadciągających wojnach
2A teraz oznajmię ci prawdę: Oto jeszcze trzej królowie powstaną w Persji,#11:2 Kambyzes (ok. 530-522 r. p. Chr.), Pseudo-Smerdes (ok. 522 r. p. Chr.) i Dariusz I Hystaspes (ok. 522-486 r. p. Chr.). lecz czwarty zdobędzie większe bogactwa niż wszyscy [jego poprzednicy].#11:2 Kserkses I (ok. 486-465 r. p. Chr.), pokonany w bitwie pod Salaminą (480 r. p. Chr.). A gdy nabierze swej mocy w swym bogactwie, poruszy wszystkich przeciwko#11:2 W tekście hbr. nota accusativi: אֵת (’et); poruszy wszystkich przeciwko: wg G: powstanie przeciwko, ἐπαναστήσεται. państwu greckiemu.
3I powstanie potężny król,#11:3 Aleksander Wielki (ok. 336-323 r. p. Chr.). i dojdzie do wielkiej władzy, i będzie czynił, co zechce. 4A gdy powstanie, rozpadnie się jego królestwo i będzie rozdzielone na cztery wiatry nieba, ale nie pomiędzy jego potomków i nie według władzy, którą sprawował, gdyż zostanie wyrwane jego królestwo i będzie dla innych, a nie tych [jego potomków].
5I wzmocni się król południa,#11:5 Ptolemeusz I Soter (ok. 323-285 r. p. Chr.). ale [jeden] z jego książąt#11:5 Seleukos I Nikator (ok. 311-280 r. p. Chr.), który jako jeden z czterech wodzów Aleksandra otrzymał Babilonię, ale ok. 316 r. p. Chr. przejął ją jeden z jego generałów Antygon I Monoftalmus (tj. Jednooki). Seleukos schronił się u Ptolemeusza I Sotera. W 312 r. p. Chr. Antygon został pokonany i Seleukos wrócił do Babilonii. W tym drugim etapie swego panowania przejął kontrolę nad Syrią i Medią, stając się silniejszy od Ptolemeusza. wzmocni się bardziej niż on i będzie miał wielką władzę swojego władztwa. 6A przy końcu lat sprzymierzą się;#11:6 Ptolemeusz II Filadelfos (ok. 285-246 r. p. Chr.) i Antioch II Theos (ok. 262-246 r. p. Chr.). i córka#11:6 Berenika, córka Ptolemeusza II Filadelfosa, wyszła za Antiocha II Theosa. Jej ojciec zmarł w Egipcie w tym samym roku, co ona. króla południa przybędzie do króla północy, aby doprowadzić do ugody, lecz nie utrzyma [ona] mocy ramienia i nie ostoi się [on] ani ramię jego, i będzie wydana ona i ci, którzy ją sprowadzili, i ten, który ją zrodził,#11:6 ten, który ją zrodził: wg MT וְהַיֹּלְדָהּ (wehajjoldah): raczej: dziecko jej, וְיַלְדָּהּ (wejaldah), zob. Th BHS. Antioch II rozwiódł się z Bereniką, wrócił do poprzedniej żony Laodiki, która następnie otruła męża oraz Berenikę i wprowadziła na tron swojego syna Seleukosa II Kallinikosa (ok. 246-227 r. p. Chr.). i który ją wzmocnił w [tych] czasach.#11:6 Być może w [tych] czasach należy do w. 7: Z czasem powstanie w jego miejsce…
7I powstanie w jego#11:7 Chodzi o króla południa. miejsce, z gałązki jej#11:7 Brat Bereniki Ptolemeusz III Euergetes (ok. 246-221 r. p. Chr.). W akcie zemsty za śmierć siostry najechał Seleucydów i zdobył Antiochię. korzeni, i przybędzie [on] do armii, i wkroczy do twierdzy króla północy, i rozprawi się z nimi, i przemoże [ich]. 8I także ich bogów z ich lanymi posągami i ich kosztownymi naczyniami ze srebra i złota uprowadzi do niewoli do Egiptu; i przez lata będzie stał [z dala] od króla północy.#11:8 Odniesienie do faktu zawarcia przez Ptolemeusza III Euergetesa pokoju z Seleukosem II Kallinikosem. 9A [król północy] wkroczy do królestwa króla południa, lecz powróci do swojej ziemi.#11:9 Nie ma o tym wzmianki w pozabiblijnej historii. 10Lecz jego synowie#11:10 lecz jego synowie, wg qere וּבָנָיו (uwanaiw), por. καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ Th: i jego syn, wg ketiw וּבָנָו (uwanaw), por. καὶ ὁ υἱὸς αὐτοῦ G. Synowie Seleukosa II Kallinikosa: Seleukos III Keraunos (ok. 227-223 r. p. Chr., zamordowany po krótkich rządach) i Antioch III Wielki (ok. 223-187 r. p. Chr.). podburzą i zbiorą mnóstwo licznych wojsk, i wtargnie, i zaleje, i przejdzie, i potykać się będą#11:10 i potykać się będą, wg ketiw וְיִתְגָּרוּ (weitgaru), por. παροξυνθήσεται G: i wzburzy się, wg qere וְיִתְגָּרֶה (wejitgareʰ), por. συμπροσπλακήσεται Th. aż do jego twierdzy.#11:10 Antioch III Wielki (ok. 223-187 r. p. Chr.) parł na pd aż do Rafii na pd zach od Gazy.
11I rozdrażni się król południa,#11:11 Ptolemeusz IV Filopator (ok. 221-204 r. p. Chr.) wyruszył przeciwko Antiochowi Wielkiemu, ale został bardzo osłabiony w bitwie pod Rafią. Obie armie poniosły wielkie straty. Od tego konfliktu zaznacza się dalszy rozwój Seleucydów, a jednocześnie okres słabości Ptolemeuszy. i wyjdzie, i będzie walczył z nim, z królem północy, a [król północy] wystawi wielkie mnóstwo [wojska], lecz wyda to mnóstwo w jego rękę, [w rękę króla południa]. 12I [król południa] rozniesie to mnóstwo, wywyższy swe serce,#11:12 i wywyższy swe serce, wg qere. i [choć] przyprawi o upadek dziesiątki tysięcy, nie wzmocni się.
13I wróci król północy, i wystawi mnóstwo większe niż za pierwszym razem, i przy końcu czasów tych lat wtargnie z wielką armią i z wielkim taborem.#11:13 Było to po ok. 15 latach. Antioch III Wielki najechał Fenicję i Syrię w 203 r. p. Chr. po śmierci Ptolemeusza IV, chcąc wykorzystać niestabilność po objęciu władzy przez Ptolemeusza V Epifanesa (203-180 r. p. Chr.).
14A w tych czasach wielu powstanie przeciwko królowi południa,#11:14 Ptolemeusz V Epifanes (ok. 203-181 r. p. Chr.). i synowie gwałtowników#11:14 Może chodzić o hbr. idiom, podkreślający występowanie u kogoś określonej cechy, czyli: gwałtownicy l. awanturnicy. twojego ludu podniosą się, by wypełnić widzenie, lecz potkną się.#11:14 Część przywódców żydowskich, sprzyjająca Seleucydom, sprzeciwiała się wysokim podatkom Tobiadów na rzecz Ptolemeuszy. Zostali ukarani w Jerozolimie przez Skopasa, generała armii ptolemejskiej. 15I nadciągnie król północy, i usypie wał, i zdobędzie miasto obronne;#11:15 Sydon zdobyty przez Antiocha III Wielkiego. Antioch pokonał Skopasa pod Panion (niedaleko Paneas, późniejszej Cezarei Filipowej) w 200 r. p. Chr. Po tym zwycięstwie Seleucydzi panowali nad Fenicją i Ziemią Izraela do czasu, aż utracił hegemonię na rzecz Rzymian. a [zbrojne] ramiona#11:15 G dodaje: króla. południa nie ostoją się, ani jego lud doborowy – zabraknie im sił, by się ostać. 16I ten, który nadciągnie przeciwko niemu, będzie robił, co zechce, i nikt nie ostoi się przed jego obliczem, i stanie w przepięknej ziemi, a w jego ręce – zniszczenie. 17I zwróci swą twarz, by objąć władzą całe jego królestwo i uczynić z nim ugodę,#11:17 i uczynić z nim ugodę, וִישָׁרִים עִמּוֹ וְעָשָׂה, lub: i prawi z nim. i [tak] uczyni, i da mu, [królowi południa], córkę kobiet,#11:17 W związku ze zwycięstwem pod Panion Antioch III dał Ptolemeuszowi V swoją córkę Kleopatrę za żonę. Miał nadzieję, że umocni ona wpływy Seleucydów, lecz Kleopatra opowiedziała się za Ptolemeuszem V. aby przekupić ją,#11:17 by przekupić jąlub skorumpować. lecz [ona] [na to] nie przystanie i nie dla niego będzie.#11:17 i nie dla niego będzie, וְלֹא־לוֹ תִהְיֶה.
18I zwróci swoją twarz na obszary nadbrzeżne i wiele zdobędzie, lecz pewien dowódca#11:18 Rzymianin Lucjusz Scypion Azjatycki, który w 190 r. p. Chr. pokonał Antiocha pod Magnezją. Antioch III opanował pewne tereny w Azji Mniejszej i Grecji. Lecz został pokonany i zmuszony do podpisania traktatu w Apamei w 188 r. p. Chr., w wyniku którego utracił część terytoriów, wojska, musiał dać 20 zakładników (w tym syna Antiocha IV Epifanesa) i zapłacić Rzymowi ogromną daninę. położy kres jego zniewadze, a ponadto odpłaci mu jego zniewagą. 19I zwróci swą twarz ponownie na twierdze swojej ziemi, lecz potknie się i upadnie, i nie będzie już można go znaleźć.#11:19 Antioch III został zabity przez tłum, gdy – po klęsce z Rzymianami – próbował złupić świątynię Zeusa w Elamie.
20I powstanie na jego miejsce taki,#11:20 Seleukos IV Filopator (ok. 187-176 r. p. Chr.). Ściągał podatki na daninę dla Rzymian (1000 talentów rocznie). Chciał złupić świątynię w Jerozolimie, lecz przestraszył go sen (2Mch 3:7-40). Zmarł otruty przez własnego poborcę Heliodora. który sprawi, aby przeszedł poborca,#11:20 Heliodor wspomniany w 2Mch 3. [by ratować] splendor królestwa,#11:20 splendor królestwa, הֶדֶר מַלְכוּת (heder malchut), lub: (1) królewski splendor (l. majestat); (2) idiom: Judea lub Jerozolima (?). Może znaczyć: poborca; ten, który sprawi, że odejdzie splendor królewski. lecz po kilku dniach zostanie zdruzgotany, lecz nie z powodu gniewu ani nie z powodu wojny.
21I powstanie na jego miejsce wzgardzony,#11:21 Lub: nikczemnik, Antioch IV Epifanes (ok. 175-164 r. p. Chr., przez przeciwników zwany Epimanes, szaleniec). któremu nie powierzą godności królewskiej,#11:21 Władza ta należała się Demetriuszowi I Soterowi, synowi Seleukosa IV Filopatora, ale był on w niewoli rzymskiej. Antioch IV przejął władzę za sprawą przekupstwa i układów. lecz przyjdzie niespodziewanie#11:21 Lub: (1) bez rozgłosu; (2) w czasie powodzenia. i wymoże władzę [królewską] pochlebstwami.#2Sm 15:6#11:21 Lub: zwodniczymi obietnicami, intrygami. 22I [zbrojne] ramiona będą zalane powodzią#11:22 powodzią, הַשֶּׁטֶף (haszszetef): być może: הִשָּׁטֹף (hiszszatof), zob. BHS, czyli: zalane. Ptolemeusz VI Filometor (181-145 r. p. Chr.) wystąpił przeciwko Epifanesowi IV, ale został pokonany i dostał się do niewoli. W tym czasie władzę na południu przejął jego brat Ptolemeusz VIII (Euergetes II Fiskon). sprzed jego oblicza, a także książę przymierza.#11:22 Chodzi o Ptolemeusza VI Filometora, który sprzymierzył się z Antiochem IV dla odzyskania władzy od Ptolemeusza VIII. Udało się to, lecz potem obaj bracia sprzymierzyli się ze sobą, by wyprzeć Antiocha z Peluzjum, jednej z twierdz egipskich. Jako książę przymierza wskazywany bywa też arcykapłan Oniasz III, pozbawiony stanowiska, więziony w Syrii i zabity w 170 r. p. Chr. (por. 2Mch 4:34). 23I od sprzymierzenia się z nim kierować się będzie zdradą. I wyruszy,#11:23 Lub: wstąpi (ku wyżej położonym miejscom). i będzie silny przy niewielkiej [liczebnie] gromadzie.#11:23 gromadzie, גּוֹי (goj), lub: narodzie. 24Nadciągnie niespodzianie#11:24 Lub: bez rozgłosu. Antioch IV w zemście za utratę Peluzjum złupił żyzne terytoria w Egipcie i Judei w 169 r. p. Chr. i w najżyźniejszych częściach prowincji,#11:24 Lub: z najbogatszymi prowincji. i uczyni to, czego nie czynili jego ojcowie ani ojcowie jego ojców. Rozrzuci im łup i zdobycz, i bogactwo,#Prz 19:6 i przeciwko twierdzom uknuje plany, lecz do czasu. 25I pobudzi swoją siłę i swoje serce, z wielką armią, przeciwko królowi południa,#11:25 Ptolemeusz Filometor (ok. 181-145 r. p. Chr.). a król południa przygotuje do walki armię bardzo wielką i liczną, lecz się nie ostoi, gdyż uknują przeciwko niemu plan. 26I spożywający jego przysmaki zdrugoczą go, i jego armia się rozpłynie,#11:26 rozpłynie, יִשְׁטוֹף (jisztof): być może יִשָׁטֵף (jiszatef), zob. BHS, czyli: zostanie zalana. i padnie wielu zabitych. 27I obaj ci królowie mają w sercu złe myśli i przy jednym stole mówią kłamstwo; lecz to im się nie powiedzie, gdyż na koniec jeszcze [wyznaczony] czas.#11:27 Dn 11:25-27 nawiązuje do wydarzeń związanych z pierwszym najazdem Antiocha Epifanesa na Egipt (w. 22). Doradcy Ptolemeusza VI doradzili mu wystąpienie przeciw Antiochowi IV (który był jego wujem). Następnie Antioch IV i Ptolemeusz VI sprzymierzyli się przeciwko Ptolemeuszowi VIII. Zdobyli w ten sposób Memfis, ale Ptolemeusz VIII utrzymał się w Aleksandrii. Potem bracia sprzymierzyli się i panowali nad całym Egiptem.
28I [król północy] powróci do swej ziemi z wielkim bogactwem,#11:28 z wielkim łupem, בִּרְכוּשׁ גָּדוֹל (birchusz gadol), w w. 13 słowo רְכוּשׁ przetłumaczono jako tabor, w w. 24 jako bogactwo. i swe serce nastawi przeciwko świętemu przymierzu, i wprowadzi to w czyn, i wróci do swojej ziemi.#11:28 W marszu powrotnym Antioch Epifanes rozprawił się z rozruchami w Ziemi Izraela (1Mch 1:16-28; 2Mch 5:1-21).
29W [oznaczonym] czasie wróci i wkroczy na południe, lecz nie będzie jak za pierwszym razem i jak potem. 30I przybędą przeciwko niemu okręty Kitim,#11:30 Kitim, כִּתִּים (kittim): (1) obszary Cypru lub Cypr; (2) obszary na zach od Cypru, co oznaczałoby Rzym, zob. Ῥωμαῖοι, czyli: Rzymianie w G. przez co zostanie zniechęcony.#11:30 Chodzi o siły rzymskie pod wodzą Gajusza Popiliusza Laenasa w 168 r. p. Chr. I wróci, i wyleje swe wzburzenie na święte przymierze, i wprowadzi to w czyn.#11:30 Antioch Epifanes w 167 r. p. Chr. wysłał Apolloniusza, poborcę podatkowego, który zaczął grabić Jerozolimę (1Mch 1:30-32; 2Mch 5:25-26). I wróci, i weźmie pod uwagę tych, którzy porzucili święte przymierze.#11:30 Kapłan Menelaos został nagrodzony przez Antiocha za sprzyjanie wpływom hellenistycznym. 31A zbrojne [ramiona wysłane] przez niego powstaną i zbezczeszczą świątynię, twierdzę, zniosą stałą ofiarę i ustawią pustoszącą obrzydliwość.#Mt 24:15; Mk 13:14#11:31 pustoszącą obrzydliwość, הַשִּׁקּוּץ מְשׁוֹמֵם (haszsziquts meszomem), gr. βδέλυγμα ἐρημώσεως l. βδέλυγμα ἠφανισμένον, lub: obrzydliwość (ohydę) pustoszącego, niszczyciela. 32A postępujących bezbożnie wobec przymierza zwiedzie pochlebstwami, lecz lud znających swojego Boga umocni się i podejmie działania.#11:32 Powstanie machabejskie, 167 r. p. Chr. (1Mch 1:59; 2:18; 2Mch 6:4-5; 7:24). Królestwo machabejskie (ok. 167-63 r. p. Chr.) stopniowo objęło terytoria rozciągające się na ziemie zdobyte przez Jozuego. 33A roztropni wśród ludu#11:33 Roztropni wśród ludu, מַשְׂכִּילֵי עָם (maskile ‘am), lub: nauczyciele ludu. (Zob. 1Mch 1:62-63; 4:52). pouczą wielu, i będą powalani mieczem i ogniem w uprowadzeniach i rabunku przez [wiele] dni.#Hbr 11:35 34A gdy będą powalani, doznają małej pomocy;#11:34 Siły Matatiasza, a następnie Judy Machabeusza (1Mch 2-4). i wielu przyłączy się do nich nieszczerze. 35Nawet niektórzy z roztropnych zostaną powaleni, aby doszło wśród nich do poddania ich próbie, do oczyszczenia i wybielenia aż do czasu końca, gdyż jeszcze będzie miał miejsce w [oznaczonej] porze.
36A król będzie robił, co zechce;#11:36 Ww. 36 i dalsze nie odnoszą się już do Antiocha IV Epifanesa. Zmarł on w Elamie w 164 r. p. Chr. Zob. 2Mch 9:28. Antioch może być jednak typem antychrysta. Zob. 2Ts 2:3-4; Obj 13:5-8. będzie się wynosił i wywyższał ponad wszelkie bóstwo;#2Ts 2:4 i przeciwko Bogu bogów wypowiadał dziwne rzeczy,#Obj 13:5-6 i będzie miał powodzenie aż do dopełnienia się [miary] gniewu, gdyż to, co postanowione, wykona się. 37Ani na bogów swoich ojców nie będzie miał względu, ani na pragnienie#11:37 Zn. niejasne: (1) upragnione bóstwo kobiet, np. Adonis l. Tammuz (?), zob. Ez 8:14; (2) nie będzie miał pragnienia kobiet (?). kobiet, ani na żadnego boga nie będzie miał względu, bo wywyższy się ponad wszystkich. 38W to miejsce będzie czcił boga warowni – boga, którego nie znali jego ojcowie, będzie czcił złotem, srebrem, drogim kamieniem i kosztownościami. 39I postąpi względem umocnionych twierdz z [wsparciem] obcego boga, którego uznał,#11:39 uznał, wg ketiw הִכִּיר (hikir): uzna wg qere יַכִּיר (jakir). pomnoży chwałę i będzie ich obdarzał władzą nad wieloma i ziemię rozdzielał za zapłatę.
40A w czasie końca zetrze się z nim król południa. Lecz rozszaleje się przeciwko niemu król północy z wozami i jeźdźcami, i wieloma okrętami, i wkroczy do ziem i zaleje je, i przejdzie przez nie [jak powódź]. 41Wkroczy też do przepięknej ziemi, i będą powalone dziesiątki tysięcy, lecz ci ujdą z jego ręki: Edom i Moab, i pierwociny synów Ammona. 42I wyciągnie swoją rękę po ziemie, i [nawet] dla ziemi egipskiej nie będzie ucieczki. 43I przejmie panowanie nad skarbcami złota i srebra, i nad wszystkimi kosztownościami Egiptu. Libijczycy i Kuszyci pójdą za nim. 44Lecz zaniepokoją go wieści ze wschodu i północy, i wyjdzie w wielkim gniewie, aby wygubić i wytępić wielu. 45I rozbije namioty swego pałacu pomiędzy morzami#11:45 Lub: pomiędzy morzem i przepiękną świętą górą. ku przepięknej świętej górze. Wtedy dojdzie do swojego kresu i nikt mu nie pomoże.
Obecnie wybrane:
Daniela 11: SNPD4
Podkreślenie
Kopiuj
Porównaj
Udostępnij
Chcesz, aby twoje zakreślenia były zapisywane na wszystkich twoich urządzeniach? Zarejestruj się lub zaloguj
Polish Bible © Ewangeliczny Instytut Biblijny, 2018
Wydanie cyfrowe przy współpracy z Platformą SzukajacBoga.pl. Dodatkowe informacje o SNP oraz wykaz skrótów użytych w przypisach znajdziesz klikając poniżej