Dzieje Apostolskie 19
19
Paweł w Efezie
1Stało się zaś, gdy Apollos#Dz 18:24; 1Kor 1:12 przebywał w Koryncie, że Paweł przeszedł obszary wyżynne#19:1 Paweł wyruszył z Antiochii; obszary wyżynne mogą ozn. pn Galację. Wg 𝔓38vid (300) D: Gdy Paweł chciał według własnej woli udać się do Jerozolimy, Duch powiedział mu, aby skierował się do Azji; po przejściu więc obszarów wyżynnych przybył do Efezu (por. Dz 16:6); Dz 16:1L. i przyszedł do Efezu.#Dz 18:19#19:1 przyszedł do Efezu, zgodnie z Dz 18:21. Efez, bogatszy i większy od Koryntu, był stolicą senackiej prowincji zwanej Azją, obejmującej początkowo zach część Azji Mn. Leżało w niej siedem kościołów Obj 2-3 oraz Kolosy, Hierapolis, Apamea. Efeska świąynia Artemidy uchodziła za jeden z siedmiu cudów świata; Dz 19:1L. Tam spotkał jakichś uczniów#19:1 Byli to być może ludzie związani z Janem Chrzcicielem. Niektórzy jego uczniowie pozostali przecież przy nim aż do jego śmierci (Mt 14:12; Łk 7:19; J 3:22-25). Niektórzy z nich mogli opuścić Judeę, nie znając dalszego biegu wypadków z Jezusem (Dz 19:1L). 2i zapytał ich: Czy otrzymaliście Ducha Świętego, gdy uwierzyliście?#Dz 2:38 A oni do niego: Nawet nie słyszeliśmy, że jest Duch Święty.#J 7:39; 20:22; Dz 8:16 3Zapytał więc: W czym więc zostaliście zanurzeni? Odpowiedzieli: W chrzcie Jana.#Dz 18:25 4Wtedy Paweł powiedział: Jan zanurzał w chrzcie opamiętania,#Mk 1:4; Łk 3:3; Dz 13:24#19:4 Tj. chrzcie, który łączył się z opamiętaniem. mówiąc ludowi, żeby uwierzyli w Tego, który idzie za nim,#Mt 3:11; Mk 1:7-8; J 1:15 to jest w Jezusa. 5A gdy to usłyszeli, zostali ochrzczeni w imię Pana Jezusa.#Dz 2:38 6A gdy Paweł włożył na nich ręce,#Dz 6:6 zstąpił na nich Duch Święty,#Dz 8:17; 10:44; 11:15 mówili też językami#Mk 16:17; Dz 2:4; 10:46 i prorokowali.#Dz 2:17-18; 21:9; 1Kor 12:9-10#19:6 Lub: zaczęli też mówić językami i prorokować. 7Było zaś wszystkich tych mężczyzn około dwunastu.
8Po wejściu zaś do synagogi#Dz 13:5; 17:1, 10; 18:4 przez trzy miesiące z ufną odwagą#Dz 18:26 głosił, rozprawiał i przekonywał#Dz 28:23 o Królestwie Bożym.#Dz 1:3; 20:25 9Gdy jednak niektórzy upierali się [przy swoim],#2J 10 odmawiali wiary#19:9 odmawiali wiary, ἠπείθουν, lub: okazywali nieposłuszeństwo. i wobec tłumów znieważali#Dz 13:45 drogę [Pana],#Dz 18:26; 19:23 odłączył się od nich,#2Kor 6:17 oddzielił uczniów i codziennie rozprawiał w szkole#19:9 szkoła, σχολή, ozn. też przyjemność, Dz 19:9L. Tyrannosa.#19:9 Tyrannos, Τύραννος, czyli: despotyczny. 10A to działo się przez dwa lata, tak że wszyscy mieszkańcy Azji,#Dz 20:18; 2Kor 1:8; 2Tm 1:15 zarówno Żydzi, jak i Grecy,#Dz 18:4 usłyszeli Słowo Pana.#19:10 Wpływ Pawła na Azję potwierdza Demetriusz w Dz 19:26. Pliniusz w liście z Bitynii do Trajana, napisanym czterdzieści lat później, narzeka na chrześcijaństwo: Zaraza tego przesądu rozprzestrzeniła się nie tylko na miasta, ale także na wsie. 11Bóg też przez ręce#Dz 5:12; 14:3 Pawła dokonywał niezwykłych dzieł mocy,#1Kor 2:4 12tak że nawet chustki lub przepaski,#2Krl 4:29; Dz 5:15 które dotknęły jego skóry, noszono na słabych i ustępowały od nich choroby, a złe duchy wychodziły.#Dz 8:7; 16:18#19:12 W tym czasie Paweł zmagał się z trudnościami w Koryncie. Przebieg zdarzeń mógł być taki: Apostoł napisał z Efezu list, niezachowany do naszych czasów (1Kor 5:9), na który otrzymał odpowiedź od domowników Chloe i list od kościoła. Później przybyli do niego wysłannicy z Koryntu, co sprawiło, że posłał tam Tymoteusza, potem Tytusa, a może też udał się tam osobiście i napisał 1Kor. Paweł mógł planować odwiedziny w Koryncie po powrocie Tytusa do Troady, gdzie miał go spotkać po Pięćdziesiątnicy, lecz mogło do tego nie dojść z powodu zamieszek Demetriusza. Być może w tym okresie Apollos wrócił z Koryntu do Efezu i nie chciał wracać do Koryntu (1Kor 16:12). Współpracownikami Pawła byli wtedy: Epafras i Filemon, którzy ewangelizowali w Azji, oraz Tychikos i Trofimos z Azji, którzy odwiedzili z nim Jerozolimę (Dz 19:22, 29; 20:4).
13Także niektórzy z wędrownych egzorcystów#19:13 egzorcyści, ἐξορκιστής, l. zaklinacze. żydowskich#Mt 12:27#19:13 Zob. Tb 8:1-3 (Dz 19:13L). próbowali wzywać imienia Pana Jezusa nad tymi, którzy mieli złe duchy,#Mk 9:38; Łk 9:49 mówiąc: Zaklinam was na Jezusa, którego głosi Paweł. 14A było siedmiu synów niejakiego Skewasa, arcykapłana żydowskiego, którzy to czynili. 15Wtedy zły duch odpowiedział im: Jezusa znam#Mk 1:24, 34; Łk 4:34, 41 i wiem, kim jest Paweł, lecz wy kim jesteście? 16I rzucił się na nich człowiek, w którym był zły duch, pokonał obu#19:16 obu, ἀμφοτέρων, 𝔓74 א (IV); ich, αὐτῶν, L (VIII); wsl: w gr. obu może znaczyć wszystkich; Dz 19:16L. i pobił ich tak, że nadzy i poranieni uciekli z tego domu. 17Stało się to zaś znane wszystkim Żydom jak i Grekom, którzy mieszkali w Efezie, padł strach na nich wszystkich#Łk 1:65; Dz 2:43; 5:5, 11 i wywyższano imię Pana Jezusa.#2Ts 1:12 18Wielu też z tych, którzy uwierzyli, przychodziło, wyznawało i ujawniało swoje poczynania.#Mt 3:6 19Znaczna też liczba spośród tych, którzy trudnili się czarnoksięstwem, poznosiła księgi i paliła je wobec wszystkich; gdy podliczono ich wartość, odkryto, że wynosiła ona pięćdziesiąt tysięcy srebrnych monet.#19:19 Chodzi o srebrne denary. Za taką sumę można było kupić 50.000 owiec l. przez 2 miesiące wynajmować 1000 robotników. 20Tak, zgodnie z potęgą Pana, Słowo rozprzestrzeniało się i umacniało.#Iz 55:11; Dz 6:7; 12:24; Rz 1:16#19:20 Prócz Pawła w Efezie działali: Tymoteusz, apostoł Jan, Polikarp i Ireneusz.
21Po wypełnieniu się tych rzeczy Paweł postanowił w Duchu przejść przez Macedonię#Dz 20:1; Rz 15:26; 1Kor 16:5; 2Kor 1:16; 8:1; 9:2 i Achaję i udać się do Jerozolimy.#Dz 20:16, 22; 21:11; Rz 15:25; 1Kor 16:3-7#19:21 W taką drogę Paweł rzeczywiście wyruszył, choć pierwotnie planował iść do Achai (do Koryntu), a dopiero potem do Macedonii (zob. 2Kor 1:15-16). Zmienił ten zamiar może pod wpływem złych wieści z Koryntu. Już gdy pisał 1Kor, zamierzał udać się najpierw do Macedonii (1Kor 16:5-7). Planował nawet spędzić w Koryncie zimę i pozostać w Efezie do Pięćdziesiątnicy, ale tak się nie stało. Mówił: Potem, gdy się tam znajdę, trzeba mi i Rzym zobaczyć.#Rz 1:13; 15:22-24, 28#19:21 Co do planów tej podróży, zob. Rz 1:10-13. Potem Paweł chciał udać się jeszcze do Hiszpanii (Rz 15:23-29), por. Dz 19:21 i Rz 1:10-15; 15:23-29. 22Wysłał zaś do Macedonii dwóch spośród posługujących mu, Tymoteusza#Dz 18:5; 20:4; Rz 16:21; 1Kor 4:17; 16:10-11; 2Kor 1:1 i Erastosa,#Rz 16:23; 2Tm 4:20#19:22 Erastos, Ἔραστος, czyli: ukochany. sam natomiast przez jakiś czas pozostał w Azji.#19:22 Paweł posłał Tymoteusza do Koryntu (1Kor 4:17), prosząc o jego życzliwe przyjęcie (1Kor 16:10-11) i o wyprawienie go w drogę powrotną, tak aby mógł powrócić do Efezu zanim wyjdzie z niego Paweł. Potem wysłał do Koryntu Tytusa z poleceniem późniejszego spotkania się w Troadzie. W tym wersecie mowa jest o posłaniu Tymoteusza i Erastosa do Macedonii (zob. Rz 16:23; 2Tm 4:20). Powód pozostania Pawła opisany jest w 1Kor 16:8 – otworzyły mu się drzwi w Efezie. Na opisywanym etapie służba Łukasza i Pawła uzupełniały się. Pięćdziesiątnica przypadała na koniec maja, pod. jak święta na cześć Artemidy. Pawła już wówczas w Efezie nie było.
23Mniej więcej w tym czasie doszło do niemałego zamieszania#Dz 19:40; 2Kor 1:8 z powodu drogi [Pana].#Dz 9:2; 19:9#19:23 Zob. Dz 19:11-20; 1Kor 15:32; Paweł jako obywatel rzymski nie mógł być rzucony na pożarcie lwom. 24Gdyż pewien złotnik, imieniem Demetriusz, wytwarzając srebrne przybytki Artemidy,#19:24 Świątynia Artemidy, zbudowana w VI w. p. Chr., została spalona 13 października 356 r. p. Chr. w noc narodzin Aleksandra Wielkiego. Po odbudowie uchodziła za jeden z siedmiu cudów świata. Wznosiła się na zewnątrz Efezu, ok. 2 km na pn wsch od teatru wielkiego, na dziedzińcu o wym. 125 na 72 m i mierzyła 113 na 54 m. Dach opierał się na 117 kolumnach o wys. 18 m i1,8 m w przekroju. Justynian przeniósł te kolumny do Bizancjum i użył przy budowie Hagia Sophia, gdzie znajdują się one do dziś (we wsp. Istambule). Artemida była czczona jako bogini urodzaju, podobnie jak lidyjska Kybele. Diana jako efeska Artemida to niezupełnie ta sama bogini, co grecka Artemida, siostra Apolla (Dz 19:24L). przynosił rzemieślnikom niemały zysk,#Dz 16:16 25zebrał ich oraz przy tym samym pracujących#19:25 Lub: podobnego zawodu. i powiedział: Mężowie, wiecie, że z tej pracy jest nasz dobrobyt,#Dz 16:19 26a widzicie i słyszycie, że nie tylko w Efezie, lecz prawie w całej Azji ten Paweł przekonał i odwiódł znaczny tłum, głosząc,#Pwt 4:28; 2Krl 19:18; Ps 115:4; Iz 40:18-20; Jr 10:3-5; Ha 2:18; Dz 17:29; 1Kor 8:4; Obj 9:20 że nie są bogami ci, którzy za sprawą rąk powstali. 27Zagraża nam zaś nie tylko to, że nasze rzemiosło pójdzie w niesławę, ale i świątynia wielkiej bogini Artemidy#Dz 19:28, 34 zacznie być brana za nic i dojdzie do tego, że ze swej wielkości zostanie odarta ta, którą czci cała Azja oraz cały zamieszkały świat.#19:27 Boginię tę określano jako wielką. Inskrypcje z Efezu nazywają ją najwyższą boginią. Jej kapłani byli eunuchami. Służbę pełniły też kapłanki dziewice oraz niewolnice niższego rzędu znane jako sprzątaczki świątyni. Kult był orgiastyczny. Pauzaniasz pisze, że żadna bogini nie była tak szeroko czczona. Świątynie Artemidy znajdowały się w Hiszpanii i Galii.
28Gdy to usłyszeli i stali się pełni gniewu, zaczęli krzyczeć: Wielka jest Artemida Efezjan. 29I całe miasto napełniło się wrzawą, ruszyli jednomyślnie do teatru,#19:29 Amfiteatr w Efezie mógł pomieścić 24.500, a może 56.000 ludzi (Dz 19:29L). porywając z sobą Gajusza#Rz 16:23; 1Kor 1:14 i Arystarchosa,#Dz 20:4; 27:2; Kol 4:10; Flm 24 Macedończyków, towarzyszy podróży Pawła. 30Gdy zaś Paweł chciał wyjść do ludu, uczniowie nie pozwolili mu; 31również niektórzy z azjarchów,#19:31 Lub: urzędników Azji. będący mu przyjaciółmi, posłali do niego i prosili, żeby nie narażał się pójściem do teatru. 32Różni zatem różne rzeczy krzyczeli,#Dz 21:34 bo zgromadzenie#19:32 zgromadzenie, ἐκκλησία, słowo to tłum. jest też jako kościół. było w nieładzie, a większość nie wiedziała, dla jakiej przyczyny się zeszli. 33Z tłumu zaś zgodnie wskazano na Aleksandra, wypchniętego naprzód przez Żydów; Aleksander zaś dał znak ręką#Dz 12:17; 13:16; 21:40 i chciał się bronić przed ludem. 34Lecz gdy rozpoznali, że jest Żydem, jeden głos rozległ się [z ust] wszystkich. Krzyczano prawie dwie godziny: Wielka jest Artemida Efezjan!#Dz 21:34 35Gdy zaś pisarz#19:35 Efez był wolnym miastem, stąd wybierał własnych urzędników. Pisarz lub sekretarz był głównym urzędnikiem miasta, choć było ono również siedzibą prokonsula. Urzędnik ten nie był zwykłym kopistą prawa, jak u Żydów, ale najbardziej wpływową osobistością w Efezie, kimś, kto współtworzył ustawy, odpowiadał za budżet miasta, miał prawo kontroli zgromadzeń i pozostawał w bezpośredniej łączności z prokonsulem. Wynika to jasno z inskrypcji odnalezionych w Efezie. Jego imię pojawiało się na monetach bitych w Efezie w roku jego urzędowania. Funkcje pisarza były różne w różnych miastach. uspokoił tłum, powiedział: Mężowie, Efezjanie, kto z ludzi nie zna miasta Efezjan, jako stróża świątyni#19:35 Pod. inne źródła, zob. Dz 19:35L. wielkiej Artemidy oraz posągu, który spadł od Zeusa?#Dz 14:12#19:35 Legenda o posągu, który spadł z nieba, dotyczy posągu Artemidy z Taurydy (wsp. Krym). 36Ponieważ jest to niezaprzeczalne, trzeba wam się uspokoić i nic pochopnie nie czynić. 37Przyprowadziliście bowiem tych mężczyzn, którzy nie są ani świętokradcami,#Rz 2:22 ani bluźniercami naszej bogini. 38Jeśli więc Demetriusz i rzemieślnicy, którzy są z nim, mają przeciw komuś sprawę, to odbywają się sądy, są też prokonsulowie,#Dz 13:7, 8, 12; 18:12 niech jedni drugich pozywają. 39Jeśli zaś czegoś więcej żądacie, zostanie to załatwione na prawomocnym zgromadzeniu. 40Narażamy się bowiem na oskarżenie nas o dzisiejsze rozruchy,#Dz 19:23 gdyż nie ma żadnej przyczyny, dla której moglibyśmy zdać sprawę z powodu tego zbiegowiska.#19:40 Wg Seneki nic tak nie budziło niepokoju u Rzymian jak tego typu zbiegowiska, Dz 19:29L. Po tych słowach rozwiązał zgromadzenie.
Obecnie wybrane:
Dzieje Apostolskie 19: SNPD4
Podkreślenie
Udostępnij
Kopiuj
Chcesz, aby twoje zakreślenia były zapisywane na wszystkich twoich urządzeniach? Zarejestruj się lub zaloguj
Polish Bible © Ewangeliczny Instytut Biblijny, 2018
Wydanie cyfrowe przy współpracy z Platformą SzukajacBoga.pl. Dodatkowe informacje o SNP oraz wykaz skrótów użytych w przypisach znajdziesz klikając poniżej
